Katowice

E-ADMINISTRACJA

Cyfrowa administracja w Polsce rozwija się bardzo szybko. Od 2026 roku większość spraw urzędowych można załatwić online – od podatków, przez recepty, po korespondencję urzędową. E-administracja opiera się głównie na usługach państwowych dostępnych przez gov.pl, aplikację mObywatel, Profil Zaufany oraz system e-Doręczeń.

Od 2026 roku każdy mieszkaniec Polski powinien posiadać:

• aktywny Profil Zaufany,
• aplikację mObywatel,
• dostęp do e-Doręczeń,
• konto bankowe umożliwiające logowanie do usług publicznych.

Cyfrowa administracja staje się podstawowym sposobem kontaktu obywatela z państwem. Dzięki temu większość spraw można załatwić bez wizyty w urzędzie.

Najważniejsze platformy cyfrowe państwa to:

• Gov.pl
• mObywatel
• eUrząd Skarbowy
• eDoręczenia
• ZUS PUE/eZUS
• CEIDG
• KRS

Kierunek rozwoju e-administracji

Polska administracja zmierza do:

• pełnej cyfryzacji usług,
• integracji usług w jednej aplikacji,
• europejskiej tożsamości cyfrowej,
• ograniczenia papierowej korespondencji,
• automatyzacji spraw urzędowych.

NAJWAŻNIEJSZE NARZĘDZIA
E-ADMINISTRACJI

1) e-Doręczenia

Od 1 stycznia 2026 roku system e-Doręczeń staje się podstawową formą elektronicznej komunikacji z
administracją publiczną.
To cyfrowy odpowiednik listu poleconego, który:

• a moc prawną,
• potwierdza odbiór,
• umożliwia wysyłkę i odbiór dokumentów online,
• ogranicza znaczenie klasycznego ePUAP. 

Najważniejsze zmiany:

• urzędy będą stopniowo odchodzić od tradycyjnego ePUAP (od 1 stycznia 2026 r. ePUAP nie znika, ale jego rola została ograniczona), podstawowym systemem komunikacji są e-Doręczenia,
• obywatel powinien posiadać adres do e-Doręczeń,
• korespondencja będzie trafiała do jednej cyfrowej skrzynki.

Jak założyć adres do e-Doręczeń?

1. Wejdź: eDoręczenia Gov.pl
2. Zaloguj się: Profilem Zaufanym, e-Dowodem lub bankowością elektroniczną.
3. Wypełnij formularz.
4. Potwierdź dane.
5. Otrzymasz adres ADE (adres do doręczeń elektronicznych).

Jak działa Adres Doręczeń Elektronicznych?
ADE działa podobnie do adresu e-mail, ale ma skutki prawne.

Przykład:

• urząd wysyła decyzję,
• system rejestruje odbiór,
• dokument uważa się za doręczony zgodnie z przepisami.

2) Aplikacja mObywatel

Najważniejsza aplikacja cyfrowa obywatela. Pozwala:

• przechowywać cyfrowe dokumenty,
• logować się do usług publicznych,
• odbierać dokumenty urzędowe,
• korzystać z usług zdrowotnych i podatkowych,
• potwierdzać tożsamość.

Aplikacja jest dalej rozwijana jako główny kanał usług publicznych i przygotowywana do integracji z europejskim portfelem tożsamości cyfrowej eIDAS 2.0.

3) Profil Zaufany

• potwierdza tożsamość online,
• umożliwia podpis elektroniczny,
• pozwala logować się do systemów administracji.

Można go założyć:

• przez bankowość elektroniczną,
• e-dowód,
• kwalifikowany podpis elektroniczny,
• punkt potwierdzający.

Ważne:
W praktyce wiele usług wymaga polskiego numeru telefonu i polskiej bankowości. Użytkownicy zagraniczni zgłaszają trudności z rejestracją i podpisywaniem dokumentów.

CO MOŻNA ZAŁATWIĆ ONLINE?

Sprawy obywatelskie:

• dowód osobisty,
• meldunek,
• odpis aktu urodzenia,
• zgłoszenie utraty dokumentów.

Zdrowie:

• e-recepty,
• e-skierowania,
• historia leczenia,
• dostęp do danych medycznych.

Podatki:

• rozliczenie PIT,
• sprawdzenie zwrotu podatku,
• pisma do urzędu skarbowego,
• mandat,
• zaświadczenie o niezaleganiu,
• mikrorachunek,
• pełnomocnictwo,
• czynny żal,
• VAT,
• PCC,
• akcyzę.

ZUS:

• emerytura,
• świadczenia,
• zwolnienia lekarskie,
• prognoza emerytalna w mObywatelu od 2026 r.

JAK ZAŁATWIĆ SPRAWĘ ONLINE?

Jak wysłać pismo ogólne do urzędu?

To najważniejsza umiejętność w e-administracji. Kiedy używać? Gdy urząd nie ma gotowego formularza online.

Przykłady:

• wyjaśnienia,
• odwołania,
• skargi,
• wnioski,
• zgłoszenia,
• dosłanie dokumentów.

Krok po kroku:

1. Wejdź: o Gov.pl – Pismo ogólne
2. Zaloguj się.
3. Wybierz urząd.
4. Wpisz: temat, treść, dane kontaktowe.
5. Dodaj załączniki PDF/JPG.
6. Podpisz Profilem Zaufanym.
7. Wyślij.
8. Pobierz UPO (Urzędowe Poświadczenie Odbioru). UPO jest dowodem skutecznego wniesienia pisma.

Jak uzyskać zaświadczenie online?

Najczęstsze rodzaje zaświadczeń:

• o niezaleganiu w podatkach,
• o zameldowaniu,
• o niekaralności,
• odpis aktu stanu cywilnego.

Schemat działania:

1. Logowanie do gov.pl.
2. Wybór usługi.
3. Wypełnienie formularza.
4. Opłata online (jeśli wymagana).
5. Podpis Profilem Zaufanym.

Odbiór dokumentu:

• PDF,
• e-Doręczenie,
• skrzynka gov.pl.

Jak złożyć zgłoszenie lub skargę?

Możliwe sprawy:

• hałas,
• spalanie odpadów,
• samowola budowlana,
• skarga na urząd,
• naruszenie praw konsumenta.

Gdzie składać?

• urząd miasta/gminy,
• starostwo,
• WIOŚ,
• UOKiK,
• policja,
• RPO.

Forma – najbezpieczniej:

• pismo ogólne,
• albo e-Doręczenie.

Jak sprawdzać status sprawy?

Możesz:

• sprawdzać skrzynkę e-Doręczeń,
• monitorować status na gov.pl,
• odbierać powiadomienia SMS/e-mail,
• pobierać historię korespondencji.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

BEZPIECZEŃSTWO CYFROWE MIESZKAŃCA

Jak bezpiecznie korzystać z e-administracji?

• używaj silnych haseł,
• aktywuj uwierzytelnianie wieloskładnikowe,
• nie udostępniaj kodów SMS,
• sprawdzaj domeny gov.pl,
• aktualizuj aplikację mObywatel,
• nie klikaj linków z fałszywych wiadomości i nie loguj się z linków e-mail.

IDENTYFIKACJA ELEKTRONICZNA

Identyfikacja elektroniczna oznacza potwierdzenie swojej tożsamości online wobec urzędu lub instytucji publicznej.
Dzięki niej możesz:

• logować się do usług państwowych,
• podpisywać dokumenty,
• odbierać decyzje urzędowe,
• składać wnioski online,
• reprezentować firmę lub siebie przed urzędem.

W Polsce funkcjonują obecnie cztery główne sposoby identyfikacji:

1. Profil Zaufany: logowanie i podpisywanie dokumentów
2. ePUAP: platforma kontaktu z urzędem
3. e-Dowód elektroniczny: dowód osobisty z chipem
4. Podpis kwalifikowany: profesjonalny podpis o najwyższej mocy prawnej

E-DOWÓD

Co to jest? To dowód osobisty wyposażony w warstwę elektroniczną (chip NFC).

Pozwala:

• potwierdzać tożsamość,
• logować się do usług państwowych,
• podpisywać dokumenty elektronicznie.

Co jest potrzebne?

Na komputerze:

• czytnik NFC (z ang. Near Field Communication to technologia bezprzewodowej komunikacji bliskiego zasięgu)
• aplikacja eDO App.

Na telefonie:

• smartfon z NFC,
• aplikacja mObywatel lub
• eDO App.

Jak używać e-Dowodu?

• Włącz NFC.
• Uruchom aplikację.
• Przyłóż dowód do telefonu.
• Potwierdź PIN.
• System zweryfikuje tożsamość.

RODZAJE PODPISÓW ELEKTRONICZNYCH

W Polsce funkcjonują trzy główne rodzaje podpisu elektronicznego:

• Profil Zaufany: administracja publiczna (bezpłatny)
• Podpis osobisty (e-Dowód): wybrane sprawy urzędowe (bezpłatny)
• Podpis kwalifikowany: pełna moc prawna UE (płatny)

Podpis kwalifikowany to najsilniejszy rodzaj podpisu elektronicznego. Ma moc równą podpisowi własnoręcznemu w całej UE.

Używa się go m.in. do:

• podpisywania umów,
• podpisywania wniosków do KRS,
• podpisywania dokumentów firmowych,
• reprezentacji spółek,
• kontaktów międzynarodowych.

Najczęściej:

• dla przedsiębiorców,
• przy podpisywaniu dokumentów handlowych,
• w procedurach sądowych,
• przy niektórych dokumentach XML.

W praktyce wielu cudzoziemców bez PESEL musi korzystać właśnie z podpisu kwalifikowanego.

TERMINY I ŚRODKI ODWOŁAWCZE

W postępowaniu administracyjnym termin jest często ważniejszy niż sama treść pisma. Jeżeli odwołasz się za późno, nie uzupełnisz braków lub nie odbierzesz pisma, możesz utracić możliwość dalszej obrony swoich praw.

Bieg terminu rozpoczyna się od dnia następnego po doręczeniu pisma.
Koniec terminu: Jeżeli ostatni dzień przypada: w sobotę, niedzielę, święto, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.

Najważniejsze terminy dla mieszkańca:

• Uzupełnienie braków formalnych: 7 dni
• Odwołanie od decyzji: 14 dni
• Zażalenie: 7 dni
• Skarga do WSA: 30 dni

Kiedy pismo uważa się za doręczone?

Pismo uważa się za doręczone:
a) w dniu odbioru
Jeżeli adresat zalogował się i odebrał pismo.
Przykład: Urząd wysłał pismo 1 czerwca. Adresat odebrał je 3 czerwca. Doręczenie nastąpiło 3 czerwca.

b) po upływie 14 dni (tzw. fikcja doręczenia)
Jeżeli adresat nie odbierze pisma, po upływie 14 dni od dnia wpłynięcia korespondencji do skrzynki elektronicznej pismo uznaje się za skutecznie doręczone.
Przykład: Pismo wpłynęło do skrzynki 1 czerwca i nie zostało odebrane. Doręczenie następuje z mocy prawa 15 czerwca.

Od tego dnia biegną terminy na:
● odwołanie,
● zażalenie,
● wniesienie skargi,
● wykonanie obowiązku wynikającego z decyzji.

Jak sprawdzić, czy urząd wysłał pismo?

Warto regularnie sprawdzać:
● skrzynkę ePUAP,
● skrzynkę do doręczeń elektronicznych,
● pocztę elektroniczną (powiadomienia),
● aplikację mObywatel (jeżeli jest powiązana z usługą).

Brak odczytania wiadomości nie powoduje wstrzymania biegu terminów, jeżeli nastąpiła już fikcja doręczenia.

Co zrobić, gdy nie można odebrać pisma?

Jeżeli termin został przekroczony z przyczyn niezależnych od adresata (np. ciężka choroba, pobyt w szpitalu, awaria uniemożliwiająca odbiór), można złożyć wniosek o przywrócenie terminu (art. 58–60 KPA).

Należy go złożyć:
● w ciągu 7 dni od ustania przeszkody,
● wraz z dokonaniem czynności, której termin został uchybiony (np. z odwołaniem od decyzji).

W takim przypadku trzeba uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony.

Terminy załatwiania spraw przez urząd

a) Sprawa prosta (niewymagająca postępowania wyjaśniającego)
Powinna zostać załatwiona niezwłocznie, czyli tak szybko, jak jest to możliwe na podstawie dokumentów i informacji posiadanych przez urząd.

b) Sprawa wymagająca postępowania wyjaśniającego (zasiłek, świadczenie, decyzja podatkowa)
Powinna zostać załatwiona w ciągu 1 miesiąca od dnia wszczęcia postępowania.

c) Sprawa szczególnie skomplikowana (np. pozwolenie na budowę dużej inwestycji, decyzja środowiskowa, rozgraniczenie nieruchomości)
Powinna zostać załatwiona w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. KPA nie zawiera zamkniętego katalogu takich spraw.

O tym, czy sprawa jest zwykła, czy szczególnie skomplikowana, decyduje jej charakter, liczba dowodów, liczba stron oraz stopień trudności ustaleń faktycznych i prawnych.

d) Postępowanie odwoławcze
Organ II instancji powinien rozpatrzyć odwołanie w ciągu 1 miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

Uwaga! Do powyższych terminów nie wlicza się m.in.:
● okresów zawieszenia postępowania,
● czasu mediacji,
● opóźnień spowodowanych przez stronę,
● przyczyn niezależnych od organu.

Co musi zrobić urząd, gdy nie zdąży w terminie?
Jeżeli urząd nie może zakończyć sprawy w ustawowym terminie, ma obowiązek:
● zawiadomić stronę o opóźnieniu,
● wskazać przyczyny zwłoki,
● wyznaczyć nowy termin załatwienia sprawy,
● pouczyć o prawie wniesienia ponaglenia.

Środki prawne po przekroczeniu terminu

a) Ponaglenie (art. 37 KPA)
Strona może wnieść ponaglenie, gdy:
● urząd nie załatwił sprawy w terminie (bezczynność),
● urząd prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne (przewlekłość).

Ponaglenie wnosi się:
● do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego sprawę,
● albo bezpośrednio do organu prowadzącego sprawę, gdy nie ma organu wyższego stopnia.

b) Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA)
Jeżeli mimo wniesienia ponaglenia urząd nadal pozostaje bezczynny lub prowadzi sprawę przewlekle, można złożyć skargę do właściwego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd może:
● zobowiązać urząd do wydania decyzji,
● stwierdzić bezczynność lub przewlekłość,
● stwierdzić rażące naruszenie prawa,
● zasądzić zwrot kosztów postępowania.

ODWOŁANIA I ZAŻALENIA

Kiedy składa się odwołanie?

Odwołanie wnosi się od decyzji administracyjnej. Podstawa prawna: art. 127 § 1 KPA.
Decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo kończy postępowanie.

Termin: Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.
Gdzie złożyć? Do organu wyższego stopnia, ale za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.
Przykład: Wójt wydał decyzję. Odwołanie rozpoznaje Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO). Pismo składa się do wójta, który przekazuje je do SKO.

Przykłady decyzji, od których przysługuje odwołanie:
● decyzja odmawiająca wydania pozwolenia na budowę,
● decyzja ustalająca wysokość podatku od nieruchomości,
● decyzja odmawiająca przyznania świadczenia,
● decyzja umarzająca postępowanie.

Kiedy składa się zażalenie?

Zażalenie wnosi się od postanowienia, ale tylko wtedy, gdy przepis wyraźnie przewiduje taką możliwość.
Podstawa prawna: art. 141 KPA.
Termin: Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.
Gdzie złożyć? Do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu, który wydał postanowienie.

Przykłady postanowień, od których przysługuje zażalenie:
● postanowienie o zawieszeniu postępowania,
● postanowienie o odmowie przywrócenia terminu,
● postanowienie o nałożeniu grzywny porządkowej.

Kiedy NIE można złożyć zażalenia?

Jeżeli KPA lub przepis szczególny nie przewiduje zażalenia.
Przykłady:
● Organ wydaje postanowienie o dopuszczeniu dowodu z dokumentu.
● Organ wydaje postanowienie o terminie rozprawy administracyjnej.
● Dopuszczenie opinii biegłego.

W przypadku wątpliwości udaj się do Punktu Nieodpłatnych Porad Prawnych i Obywatelskich i skorzystaj z bezpłatnej porady prawnika lub doradcy obywatelskiego.

Potrzebujesz porady i pomocy – skontaktuj się z nami!

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

BEZPIECZNY SENIOR W CYBERŚWIECIE – WSTĘP

Internet ułatwia codzienne życie:

• pozwala kontaktować się z rodziną,
• robić zakupy,
• korzystać z bankowości,
• umawiać wizyty lekarskie,
• zdobywać informacje.

Jednocześnie cyberprzestępcy coraz częściej wykorzystują nowoczesne technologie, w tym sztuczną inteligencję (AI), do oszustw i wyłudzania danych. Dlatego każdy senior powinien znać podstawowe zasady bezpieczeństwa cyfrowego oraz wiedzieć:

• jak rozpoznawać zagrożenia,
• jak chronić swoje dane,
• jak bezpiecznie korzystać z AI,
• jakie prawa przysługują użytkownikowi internetu.

Unia Europejska wprowadza nowe przepisy dotyczące sztucznej inteligencji i bezpieczeństwa cyfrowego, w tym AI Act oraz regulacje związane z ochroną danych osobowych. Od 2025 r. obowiązuje również wymóg rozwijania kompetencji AI (AI literacy).

CZYM JEST CYBERBEZPIECZEŃSTWO?

Cyberbezpieczeństwo to ochrona:

• komputerów,
• telefonów,
• kont internetowych,
• danych osobowych,
• pieniędzy,
• prywatności.

Najczęstsze zagrożenia dla seniorów:

• oszustwa „na bank”,
• fałszywe SMS-y,
• phishing,
• wyłudzanie haseł,
• fałszywe sklepy internetowe,
• deepfake,
• podszywanie się pod rodzinę lub urzędy.

SZTUCZNA INTELIGENCJA – POMOC CZY ZAGROŻENIE?

AI może pomagać seniorom:

• tłumaczyć trudne informacje,
• przypominać o lekach,
• pomagać w obsłudze urządzeń,
• wspierać kontakt z lekarzem,
• ułatwiać komunikację.

Jednak cyberprzestępcy także używają AI do:

• tworzenia fałszywych wiadomości,
• generowania realistycznych głosów,
• produkcji deepfake,
• automatycznych oszustw.

JAK BEZPIECZNIE KORZYSTAĆ ZE SZTUCZNEJ INTELIGENCJI?

AI nie zawsze mówi prawdę. Chatbot może:

• pomylić fakty,
• podać nieaktualne informacje,
• stworzyć błędną odpowiedź.

Dlatego:

• sprawdzaj informacje,
• korzystaj z wiarygodnych źródeł,
• nie ufaj ślepo AI.

Nie wpisuj poufnych danych. Do publicznych narzędzi AI nie należy wpisywać:

• danych medycznych,
• numerów kont,
• danych logowania,
• dokumentów prywatnych.

Uważaj na fałszywe aplikacje AI. Cyberprzestępcy tworzą:

• fałszywe chatboty,
• niebezpieczne aplikacje,
• strony podszywające się pod znane firmy.

Pobieraj aplikacje wyłącznie z oficjalnych sklepów:

• Google Play,
• Apple App Store.

DEEPFAKE – NOWE NIEBEZPIECZEŃSTWO

Deepfake to wygenerowane przez AI:

• fałszywe nagrania głosu,
• filmy,
• zdjęcia,
• które wyglądają jak prawdziwe.

Przestępcy mogą:

• podszyć się pod wnuczka,
• udawać pracownika banku,
• imitować głos członka rodziny.

Zasada bezpieczeństwa – nigdy nie podejmuj decyzji finansowych wyłącznie na podstawie:

• telefonu,
• SMS-a,
• wiadomości internetowej,
• nagrania głosowego.

Zawsze:

• oddzwoń samodzielnie,
• potwierdź informację innym kanałem,
• skonsultuj się z bliską osobą.

AI ACT – NOWE PRAWA I OCHRONA UŻYTKOWNIKA

Unia Europejska stworzyła AI Act – pierwsze kompleksowe przepisy dotyczące sztucznej inteligencji.
Regulacje weszły w życie etapami od 2024 i 2025 roku. Co oznacza to dla seniora?

Nowe przepisy mają:

• zwiększyć bezpieczeństwo użytkowników,
• ograniczyć niebezpieczne systemy AI,
• wymagać większej przejrzystości,
• chronić obywateli przed manipulacją.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

NAJWAŻNIEJSZE ZASADY BEZPIECZEŃSTWA SENIORA W INTERNECIE

1. Nie podawaj haseł

Bank, urząd ani policja:

• nigdy nie proszą o hasło,
• nie proszą o kod BLIK,
• nie proszą o dane logowania przez telefon.

2. Uważaj na linki

Nie klikaj:

• podejrzanych SMS-ów,
• wiadomości o „dopłacie do paczki”,
• linków od nieznanych osób.

3. Chroń swoje dane osobowe

Nie publikuj publicznie:

• numeru PESEL,
• adresu,
• numeru dowodu,
• danych bankowych.

4. Aktualizuj urządzenia

Aktualizacje:

• poprawiają bezpieczeństwo,
• usuwają luki,
• chronią przed wirusami.

5. Używaj silnych haseł

Dobre hasło:

• jest długie,
• zawiera cyfry i znaki,
• nie zawiera daty urodzenia.

Najlepiej używać różnych haseł do różnych kont.

ZAWSZE:
✔ sprawdzaj informacje,
✔ pytaj bliskich o pomoc,
✔ aktualizuj urządzenia,
✔ zachowuj ostrożność,
✔ korzystaj z oficjalnych stron i aplikacji,
✔ chroń dane osobowe.

NIGDY:
✘ nie podawaj haseł,
✘ nie wysyłaj kodów BLIK obcym,
✘ nie klikaj podejrzanych linków,
✘ nie ufaj nieznanym rozmówcom,
✘ nie działaj pod presją czasu.

OSZUSTWA INTERNETOWE 

Oszustwa internetowe najczęściej wymierzone w seniorów

„Na wnuczka”
Przestępca:

• podszywa się pod rodzinę,
• prosi o pilny przelew,
• wywołuje emocje i presję czasu.

„Na bank”
Fałszywy konsultant:

• informuje o „ataku na konto”,
• prosi o dane logowania,
• nakłania do instalacji programu.

Jak rozpoznać próbę oszustwa?

Sygnały ostrzegawcze:

• presja czasu,
• prośba o tajemnicę,
• żądanie pieniędzy,
• błędy językowe,
• dziwny adres strony,
• podejrzane wiadomości,
• nietypowy telefon od „banku”.

Najważniejsza zasada:
Nie działaj pod wpływem emocji.

Co robić w razie oszustwa?

Jeśli podano dane lub wykonano przelew:

1. Skontaktuj się z bankiem
2. Zmień hasła
3. Zgłoś sprawę na policję
4. Poinformuj rodzinę
5. Zabezpiecz wiadomości i dokumenty

Im szybsza reakcja, tym większa szansa na ograniczenie strat.

JAK CHRONIĆ TELEFON I KOMPUTER?

Podstawowe zasady:
✔ używaj programu antywirusowego,
✔ ustaw blokadę ekranu,
✔ nie instaluj nieznanych aplikacji,
✔ rób kopie zapasowe danych,
✔ korzystaj z bezpiecznego Wi-Fi.

PRAWA SENIORA W INTERNECIE

Każdy użytkownik ma prawo do:

• ochrony danych osobowych,
• prywatności,
• informacji o wykorzystaniu AI,
• bezpieczeństwa cyfrowego,
• zgłaszania naruszeń.

W wielu przypadkach użytkownik powinien wiedzieć:

• że rozmawia z AI,
• że treść została wygenerowana automatycznie,
• że obraz lub głos są sztucznie wygenerowane.

Cyberświat daje seniorom ogromne możliwości:

• kontakt z rodziną,
• dostęp do usług,
• edukację,
• wygodę codziennego życia.

Jednocześnie rozwój sztucznej inteligencji powoduje nowe zagrożenia:

• deepfake,
• oszustwa internetowe,
• manipulację,

Dlatego najważniejszą ochroną stają się:

• wiedza,
• ostrożność,
• kompetencje cyfrowe,
• umiejętność rozpoznawania zagrożeń.

Bezpieczny senior w cyberświecie to nie osoba, która zna się na technologii perfekcyjnie, lecz taka, która potrafi korzystać z niej świadomie i odpowiedzialnie.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

TWOJA PRACA – TWOJE PRAWA

Prawo pracy zmienia się, ponieważ zmienia się również rynek pracy, sposób wykonywania obowiązków i oczekiwania pracowników. 2026 rok przynosi ważne zmiany, które mogą mieć bezpośredni wpływ na Twoją sytuację zawodową. Niektóre z nich dotyczą sposobu obliczania stażu pracy. Inne zwiększają przejrzystość wynagrodzeń już na etapie rekrutacji. Wprowadzane są również rozwiązania wzmacniające ochronę osób wykonujących pracę i ułatwiające egzekwowanie przepisów prawa pracy.

Wiedza o prawie pracy pomaga świadomie korzystać ze swoich praw i reagować, gdy są one naruszane. Nie musisz znać całego Kodeksu pracy. Nie musisz być prawnikiem ani specjalistą od kadr. Warto jednak wiedzieć, jakie masz podstawowe prawa, gdzie szukać informacji i jak reagować, kiedy coś budzi Twoje wątpliwości.

SPRAWDŹ. ZAPYTAJ. ZAREAGUJ.

NOWE ZASADY STAŻU PRACY

NAJWAŻNIEJSZA ZMIANA

Nowe zasady liczenia stażu pracy to jedna z najważniejszych zmian dla pracowników.

Od 2026 roku przy ustalaniu stażu pracy mogą być uwzględniane nie tylko okresy zatrudnienia na umowie o pracę, ale także określone okresy wcześniejszej aktywności zawodowej, m.in.:

• prowadzenia działalności gospodarczej,
• wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia,
• wykonywania umowy o świadczenie usług,
• wykonywania umowy agencyjnej,
• określonych okresów pracy zarobkowej za granicą,
• innych okresów wskazanych w przepisach.

Nowe zasady mają znaczenie m.in. dla uprawnień zależnych od stażu pracy.

Ważne!

Nowe przepisy dotyczą stażu pracy, a nie stażu emerytalnego. Nie oznacza to automatycznej zmiany zasad ustalania prawa do emerytury ani wysokości emerytury.

OD KIEDY NOWE ZASADY STAŻU DOTYCZĄ CIEBIE?

Terminy zależą od rodzaju pracodawcy.

• Od 1 stycznia 2026 r.

Nowe zasady stosuje się w sektorze finansów publicznych.

• Od 1 maja 2026 r.

Nowe zasady stosuje się również u pozostałych pracodawców, czyli m.in. w sektorze prywatnym.

Co to oznacza dla pracownika?

Jeżeli wcześniej pracowałeś np. na umowie zlecenia albo prowadziłeś działalność gospodarczą, warto sprawdzić, czy okresy te powinny zostać uwzględnione w Twoim stażu.

W wielu przypadkach pracownik powinien przedstawić pracodawcy dokumenty potwierdzające odpowiednie okresy.

STAŻ PRACY MOŻE OZNACZAĆ WIĘCEJ URLOPU

Staż pracy może wpływać na różne uprawnienia pracownicze.

W szczególności może mieć znaczenie dla:

• wymiaru urlopu wypoczynkowego,
• dodatków stażowych,
• nagród jubileuszowych,
• innych świadczeń uzależnionych od stażu.

Przykład

Pracownik przez kilka lat pracował na umowie zlecenia, a następnie rozpoczął pracę na etacie. Po spełnieniu warunków określonych w przepisach odpowiednie wcześniejsze okresy mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu jego stażu pracy. Warto więc sprawdzić swoją historię zawodową.

ZMIANY W PROCESIE REKRUTACJI

JAWNOŚĆ WYNAGRODZEŃ W REKRUTACJI

Od 24 grudnia 2025 r. obowiązują przepisy zwiększające przejrzystość wynagrodzeń podczas rekrutacji.

Pracodawca powinien przekazać kandydatowi informację o proponowanym wynagrodzeniu.

Może to być:

• konkretna kwota,
• przedział wynagrodzenia,
• albo odpowiednia informacja wynikająca z obowiązujących u pracodawcy zasad wynagradzania.

Informacja powinna zostać przekazana odpowiednio wcześnie, aby kandydat mógł świadomie podjąć decyzję i – jeśli jest to możliwe – negocjować warunki.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeżeli szukasz pracy, nie musisz rozpoczynać rozmowy całkowicie „w ciemno”.

Masz prawo znać przewidywany poziom wynagrodzenia zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie pracy.

REKRUTACJA POWINNA BYĆ RÓWNA

Nowe przepisy wzmacniają również zasadę równego traktowania kandydatów. Ogłoszenia i proces rekrutacji powinny być formułowane w sposób niedyskryminujący. Pracodawca powinien unikać wymagań, które nie mają uzasadnienia w charakterze pracy i prowadzą do nierównego traktowania kandydatów.

Pamiętaj:

Oceniane powinny być przede wszystkim Twoje kwalifikacje, doświadczenie i możliwość wykonywania danej pracy.

WYNAGRODZENIE I NADGODZINY

WYNAGRODZENIE – ILE POWINIENEŚ OTRZYMAĆ?

Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi:

4 806 zł brutto miesięcznie

Dla określonych umów cywilnoprawnych obowiązuje również minimalna stawka godzinowa:

31,40 zł brutto za godzinę

Są to wartości obowiązujące w 2026 roku. Brutto oznacza kwotę przed odliczeniem podatków i składek.

Kwota, która trafia na konto pracownika, jest niższa.

NADGODZINY TO NIE „DARMOWY CZAS”

Jeżeli pracujesz ponad obowiązujące normy czasu pracy, może powstać praca w godzinach nadliczbowych.

Za pracę nadliczbową pracownikowi przysługuje wynagrodzenie wraz z odpowiednim dodatkiem albo – w przypadkach określonych prawem – czas wolny.

Warto zapisywać:

• godziny rozpoczęcia pracy,
• godziny zakończenia pracy,
• dodatkowe godziny,
• dni pracy,
• polecenia wykonywania pracy poza ustalonym czasem.

Dokumentacja może być pomocna w przypadku sporu z pracodawcą.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

URLOP I PRAWO DO ODPOCZYNKU

URLOP WYPOCZYNKOWY – TO TWOJE PRAWO

Urlop wypoczynkowy jest prawem pracownika. Podstawowy wymiar urlopu wynosi:

20 dni

– jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,

26 dni

– jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Do okresu, od którego zależy wymiar urlopu, mogą być zaliczane określone okresy nauki i inne okresy wskazane w przepisach.

W 2026 roku szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy wcześniejsze okresy zlecenia lub działalności gospodarczej mogą zwiększyć Twój staż pracy.

PRAWO DO ODPOCZYNKU

Pracownik ma prawo do odpowiedniego odpoczynku. W szczególności przepisy przewidują minimalne okresy odpoczynku dobowego i tygodniowego. Dlatego stała dostępność dla pracodawcy po godzinach pracy nie powinna być traktowana jako coś oczywistego. Praca to nie 24 godziny na dobę. Warto znać zasady dotyczące czasu pracy i kontaktu poza godzinami pracy obowiązującymi na Twoim stanowisku.

PRACA ZDALNA

Praca zdalna jest uregulowana w Kodeksie pracy. Jeżeli pracujesz zdalnie, obowiązują Cię określone zasady dotyczące m.in.:

• organizacji pracy,
• kontroli wykonywania pracy,
• bezpieczeństwa i higieny pracy,
• ochrony danych,
• kosztów związanych z pracą zdalną.

Praca z domu nie oznacza, że pracownik traci swoje prawa. Pracownik zdalny nadal jest pracownikiem.

MOBBING

RÓWNE TRAKTOWANIE I ZAKAZ DYSKRYMINACJI

W pracy nie powinieneś być dyskryminowany m.in. ze względu na:

• płeć,
• wiek,
• niepełnosprawność,
• rasę,
• religię,
• narodowość,
• przekonania polityczne,
• przynależność związkową,
• pochodzenie etniczne,
• orientację seksualną,
• zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony,
• zatrudnienie w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy.

Pracodawca powinien stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria.

MOBBING – NIE MUSISZ SIĘ NA NIEGO GODZIĆ

Jeżeli podejrzewasz, że doświadczasz mobbingu:

1. zapisuj konkretne zdarzenia,
2. zachowuj wiadomości i dokumenty,
3. zanotuj daty i świadków,
4. sprawdź procedury obowiązujące w zakładzie pracy,
5. rozważ konsultację z prawnikiem, związkiem zawodowym lub Państwową Inspekcją Pracy.

NOWA DEFINICJA MOBBINGU – bardzo ważna zmiana od 5 listopada 2026 r.

Tutaj trzeba zwrócić uwagę na datę. Nowe przepisy antymobbingowe zostały uchwalone i ogłoszone w 2026 r., ale zaczną obowiązywać 5 listopada 2026 r. Nowa definicja koncentruje się na pojęciu: uporczywego nękania pracownika. Nie będzie już konieczne wykazywanie wszystkich elementów wymaganych przez dotychczasową definicję, w szczególności określonych skutków psychicznych czy zaniżonej oceny przydatności zawodowej.

Nowe przepisy wskazują, że zachowania mobbingowe mogą być:

• fizyczne,
• werbalne,
• pozawerbalne,

i mogą pochodzić nie tylko od przełożonego, lecz także np. od współpracownika, podwładnego lub grupy osób.

Co może być przykładem mobbingu?

Ustawa wskazuje m.in.:

• upokarzanie,
• uwłaczanie,
• zastraszanie,
• nieuzasadnioną krytykę,
• ośmieszanie,
• utrudnianie wykonywania obowiązków,
• izolowanie pracownika lub eliminowanie go z zespołu.

Pracodawca będzie miał większy obowiązek zapobiegania mobbingowi

Zmiana nie dotyczy tylko samej definicji. Pracodawca będzie zobowiązany do systematycznego przeciwdziałania mobbingowi poprzez:

PREWENCJĘ → WYKRYWANIE → REAGOWANIE I NAPRAWIANIE SKUTKÓW.

Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 osób będą musieli określić odpowiednie reguły, procedury i częstotliwość działań antymobbingowych, jeżeli nie wynikają one już z układu zbiorowego lub regulaminu pracy. Na dostosowanie regulacji wewnętrznych pracodawcy będą mieli czas do 5 maja 2027 r.

WIĘKSZA OCHRONA I WYŻSZE ZADOŚĆUCZYNIENIE

Nowelizacja zmienia również zasady dotyczące odpowiedzialności za mobbing i dyskryminację. W przypadku mobbingu minimalna wysokość zadośćuczynienia została podniesiona do sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zmiany obejmują również przepisy dotyczące dyskryminacji. Wprowadzono m.in. pojęcia dyskryminacji przez skojarzenie oraz dyskryminacji przez założenie.

NOWE UPRAWNIENIA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY (PIP)

8 lipca 2026 r. weszła w życie reforma Państwowej Inspekcji Pracy. Jej szczególnie ważnym elementem jest walka z sytuacjami, w których praca faktycznie wykonywana jest w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, ale formalnie została „opakowana” w umowę cywilnoprawną, np. zlecenie lub B2B.

Co może zrobić PIP?

W określonych przypadkach inspektor może wydać polecenie usunięcia naruszenia. Jeżeli zostanie stwierdzone, że sposób wykonywania pracy spełnia przesłanki stosunku pracy, a nieprawidłowość nie zostanie usunięta, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Od takiej decyzji przysługuje droga odwoławcza do sądu pracy.

Bardzo ważne!

Reforma nie oznacza, że każda umowa B2B czy każda umowa zlecenia może zostać automatycznie zamieniona na umowę o pracę. Nie zmieniła się sama definicja stosunku pracy. PIP otrzymała natomiast skuteczniejsze narzędzia do reagowania wtedy, gdy rzeczywisty sposób wykonywania pracy wskazuje na stosunek pracy.

Dodatkowe możliwości PIP

Reforma zwiększa również możliwości analityczne i dostęp do danych, m.in. poprzez współpracę z innymi instytucjami. Ma to ułatwić typowanie podmiotów, w których istnieje większe ryzyko naruszeń prawa pracy.

Dla pracownika oznacza to wzmocnienie ochrony przed obchodzeniem przepisów prawa pracy poprzez niewłaściwe stosowanie umów cywilnoprawnych.

Co te zmiany oznaczają dla pracownika?

Wszystkie te reformy mają wspólny mianownik: pracownik ma mieć większą wiedzę, większą przejrzystość i skuteczniejsze narzędzia ochrony swoich praw.

NOWE UPRAWNIENIA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY (PIP)

W 2026 roku warto sprawdzić:

• STAŻ PRACY
  Czy uwzględniono Twoje wcześniejsze zlecenia, działalność gospodarczą i inne okresy objęte nowymi przepisami?
• WYNAGRODZENIE
  Czy podczas rekrutacji otrzymałeś informację o proponowanym wynagrodzeniu?
• FORMA ZATRUDNIENIA
  Czy sposób, w jaki faktycznie wykonujesz pracę, odpowiada rodzajowi umowy, którą zawarłeś?
• MOBBING
  Czy w Twoim miejscu pracy istnieją procedury przeciwdziałania mobbingowi i czy wiesz, gdzie zgłosić problem?
• DYSKRYMINACJA
  Czy jesteś traktowany na równych zasadach i według obiektywnych kryteriów?

Najważniejsze daty – 2026

ZASADY ŚWIADOMEGO PRACOWNIKA

1. Czytaj umowę przed podpisaniem.
2. Pytaj, jeśli czegoś nie rozumiesz.
3. Kontroluj swoje wynagrodzenie.
4. Sprawdzaj liczbę przepracowanych godzin.
5. Korzystaj z urlopu.
6. Dokumentuj sytuacje, które mogą naruszać Twoje prawa.
7. Sprawdź swój staż pracy po zmianach w 2026 roku.
8. Podczas rekrutacji zwracaj uwagę na informacje o wynagrodzeniu.
9. Nie akceptuj dyskryminacji ani przemocy w miejscu pracy.
10. Jeżeli masz problem – szukaj pomocy.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

PRAWO A SZTUCZNA INTELIGENCJA

Sztuczna inteligencja przebojem wdarła się w dominującą większość obszarów naszego życia prywatnego i zawodowego. Coś, o czym niewielu słyszało jeszcze w 2020 roku, w 2026 jest na ustach wszystkich. Głównym powodem jest pojawienie się popularnych modeli generatywnej sztucznej inteligencji, które istotnie zmieniają sposób pracy w obszarze tworzenia treści.

W dobie dynamicznego rozwoju sztucznej inteligencji coraz częściej spotykamy się z sytuacjami, w których decyzje podejmowane są przy wsparciu różnej maści algorytmów. Naszym celem jest zwiększenie świadomości społecznej w zakresie ochrony praw człowieka w środowisku cyfrowym – od prywatności, przez phishing, aż po przejrzystość działania systemów AI.

Poprzez kampanię społeczną chcemy rozpocząć tą niezwykle ważną dyskusję o tym, jak korzystać z nowych technologii odpowiedzialnie oraz jak chronić jednostkę przed potencjalnymi nadużyciami.

Sztuczna inteligencja już dziś wpływa na nasze życie – od mediów społecznościowych, przez zakupy online, aż po decyzje finansowe i zdrowotne. Dlatego tak istotne jest, by rozwój technologii szedł w parze z poszanowaniem praw człowieka.

Dbajmy o nasze prawa – także w świecie cyfrowym. To od nas zależy, jak będzie wyglądała przyszłość.

PRAWA CZŁOWIEKA W ERZE SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

Prawa człowieka w erze AI to adaptacja powszechnych praw podstawowych (takich jak prawo do prywatności czy wolność od dyskryminacji) do rzeczywistości zdominowanej przez algorytmy. Oznaczają one gwarancję, że rozwój sztucznej inteligencji nie narusza naszej godności, bezpieczeństwa, równości i wolności.

Do najważniejszych wyzwań i obszarów chronionych w tym kontekście należą:

• Prawo do prywatności: Ochrona przed masowym profilowaniem, inwigilacją oraz nieuprawnionym wykorzystaniem danych osobowych do trenowania modeli.
• Zakaz dyskryminacji: Zapobieganie sytuacjom, w których algorytmy podejmują decyzje (np. rekrutacyjne, kredytowe czy sądowe) w oparciu o uprzedzenia rasowe, płciowe lub klasowe.
• Prawo do ludzkiego nadzoru: Gwarancja, że kluczowe decyzje wpływające na życie człowieka (np. dostęp do opieki medycznej czy sprawiedliwości) nie są podejmowane wyłącznie przez maszyny i podlegają odwołaniu.
• Wolność słowa i ochrona przed manipulacją: Zwalczanie dezinformacji, fake newsów i tzw. deepfakes, które zagrażają rzetelnej informacji i debacie publicznej.
• Przejrzystość i wyjaśnialność: Prawo do zrozumienia, dlaczego system AI podjął konkretne działanie wobec użytkownika.

PHISHING

Czy zdarzyło Ci się otworzyć rano maila i zobaczyć informację od znanej Ci firmy kurierskiej, że musisz jeszcze dopłacić złotówkę, aby mogli doręczyć Ci Twoją paczkę, mimo że nie czekałeś na żadną przesyłkę? Pewnie przeczytałeś tego maila i go zignorowałeś, ale czy zastanawiałeś się nad tym co może się za nim kryć?

Tego typu wiadomości to tzw. phishing, czyli przestępstwo polegające na podszywaniu się pod wiarygodne i istniejące podmioty (takie jak firmy kurierskie wymienione w powyższym przykładzie) w celu wyłudzenia poufnych informacji, takich jak loginy, hasła, dane kart kredytowych czy numery PESEL. 

Wiadomość phishingowa to fałszywa wiadomość e-mail, SMS lub na komunikatorze, w której przestępca podszywa się pod znaną instytucję (np. bank, urząd skarbowy, kuriera). Jej celem jest wyłudzenie poufnych danych (haseł, numerów kart) lub nakłonienie do przelania pieniędzy.

Jak rozpoznać fałszywą wiadomość?

• Pilność i presja: Komunikat o zablokowaniu konta, niedopłacie (np. 1,50 zł za paczkę) lub groźbie kary, która wymaga natychmiastowego działania.
• Podejrzany link: Adres strony w wiadomości różni się od oficjalnej strony instytucji (np. litówka, inna końcówka domeny).
• Błędy językowe: Częste używanie sformułowań nietypowych dla danej instytucji lub brak polskich znaków.
• Nietypowy załącznik: Pliki o rozszerzeniach .exe, .scr lub spakowane archiwa, które mogą zawierać złośliwe oprogramowanie.

PODEJRZANE LINKI – CO ZROBIĆ W PRZYPADKU OTRZYMANIA LUB KLIKNIĘCIA?

1. Niczego nie pobieraj i nie wpisuj danych: Zamknij stronę i natychmiast skasuj wiadomość.
2. Zgłoś incydent: Prześlij podejrzaną wiadomość SMS na numer 8080 (polska rządowa usługa raportowania). E-maile phishingowe możesz zgłaszać bezpośrednio do CERT Polska

na adres cert@cert.pl, w przypadku smsa wystarczy przesłać go na specjalny nr tel: 8080.

Warto nie pozostawać biernym, tylko zgłaszać takie komunikaty odpowiednim służbom – w Polsce przyjmowaniem takich zgłoszeń zajmuje się CERT Polska, który zajmuje się analizą, monitorowaniem i reagowaniem na zagrożenia w cyberprzestrzeni.

3. Zmień hasła: Jeśli podałeś hasło na podejrzanej stronie, zaloguj się do serwisu z bezpiecznego urządzenia i niezwłocznie je zmień.
4. Skontaktuj się z bankiem: Jeżeli oszuści mogli wejść w posiadanie danych do Twojej karty lub konta, bezzwłocznie zastrzeż kartę i skontaktuj się z infolinią

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

CYFROWY ŚLAD – JAK FIRMY ZBIERAJĄ NASZE DANE?

Można zażartować, że „telefon nas podsłuchuje”, gdy rozmawiasz ze znajomą o wyjeździe nad morze, a chwilę później widzisz na Instagramie reklamy kostiumów kąpielowych, noclegów, i biletów.

W praktyce najczęściej wystarczy cyfrowy ślad, który pozostawiasz w sieci: wyszukiwane hasła, polubione posty, odwiedzane strony, akceptowane pliki cookie. Na tej podstawie powstaje Twój profil reklamowy – zestaw informacji, który pozwala dopasować komunikaty marketingowe do Twoich cech i zachowań. 

1. Jak firmy zbierają te dane?

• Pliki cookies (ciasteczka): Niewielkie pliki tekstowe zapisywane w przeglądarce, które pamiętają Twoje logowania, zawartość koszyka czy odwiedzane podstrony.
• Piksele śledzące: Niewidoczne skrypty na stronach internetowych i w mediach społecznościowych (np. Piksel Meta), które monitorują ruch i kliknięcia.
• Historia wyszukiwania i lokalizacja: Informacje o tym, czego szukasz w Google lub innych wyszukiwarkach, a także miejsca, które odwiedzasz (jeśli udostępniasz GPS na telefonie).
• Aktywność w social media: Polubienia, udostępnienia, czas spędzony na oglądaniu konkretnych postów czy filmów.

2. Do czego to służy?

• Personalizacja reklam: Dzięki cyfrowemu śladowi reklamy, które widzisz w Internecie, stają się bardzo trafne (np. widzisz oferty butów sportowych dokładnie w Twoim rozmiarze, zaraz po tym, jak szukałeś ich w sklepie online).
• Retargeting: To przypominanie Ci o produktach, które przeglądałeś, ale jeszcze ich nie kupiłeś, by zachęcić Cię do powrotu na stronę i sfinalizowania transakcji.
• Profilowanie behawioralne: Łączenie Twoich pojedynczych aktywności w większy obraz (wiek, płeć, zarobki, styl życia), co pozwala markom dotrzeć do precyzyjnie określonej grupy docelowej. 

Tzw. targeted ads to reklamy kierowane do ściśle określonych grup odbiorców, spełniających konkretne kryteria: wiek, miejsce zamieszkania, zainteresowania, aktywność online, a czasem również etap życia (np. przeprowadzka, zmiana pracy, planowanie ślubu). Dzięki temu przekaz marketingowy staje się bardziej skuteczny, ale jednocześnie rodzi poważne pytania o granice prywatności, profilowania i wykorzystywania podatności użytkowników

CYFROWY ŚLAD – JAK NIM ZARZĄDZAĆ I DBAĆ O BEZPIECZEŃSTWO DANYCH W SIECI?

Jeśli chcesz ograniczyć ilość danych, które reklamodawcy o Tobie wiedzą, sprawdź ustawienia reklam na platformach, z których korzystasz najczęściej – w wielu serwisach możesz ograniczyć lub wyłączyć personalizację reklam oraz edytować kategorie zainteresowań przypisane do Twojego profilu.

Zwracaj uwagę na banery dotyczące plików cookie – nie zawsze musisz automatycznie wybierać „zgadzam się na wszystko”; często możesz zaakceptować tylko te pliki, które są niezbędne do działania strony.

Możesz skorzystać z kilku narzędzi:

• Tryb prywatny (Incognito): Sprawia, że po zamknięciu okna historia i pliki cookies nie są zapisywane w pamięci urządzenia.
• Blokery reklam i skryptów śledzących: Specjalne wtyczki do przeglądarek (np. uBlock Origin), które powstrzymują działanie pikseli reklamowych.
• Zarządzanie zgodami na stronach: Korzystanie z banerów dotyczących cookies i wybieranie opcji odrzucenia zaawansowanych plików śledzących.
• Ustawienia reklam Google i social media: Pozwalają one podejrzeć Twój profil (np. na platformie Google My Activity) i wyłączyć personalizację reklam.

JAK ALGORYTMY WPŁYWAJĄ NA TWOJE CODZIENNE DECYZJE?

Czy zdarzyło Ci się kliknąć „odśwież” i odnieść wrażenie, że aplikacja doskonale „wie”, jakie treści chcesz zobaczyć właśnie teraz? To nie przypadek, lecz efekt działania algorytmów, które systematycznie analizują Twoje zachowania po to, aby jak najdłużej utrzymać Twoją aktywność na platformie. 

Dla serwisów społecznościowych najważniejszą wartością staje się uwaga użytkownika. Im dłużej scrollujesz, tym więcej reklam może zostać Ci wyświetlonych, co bezpośrednio przekłada się na zysk platformy. Algorytmy porządkują więc posty w taki sposób, aby maksymalizować Twoje zaangażowanie: reakcje, komentarze, udostępnienia czy oglądanie materiałów do końca. W praktyce często premiowane są treści skrajne lub kontrowersyjne, ponieważ wywołują silniejsze emocje – a tym samym generują więcej interakcji. 

Na te mechanizmy zwrócili uwagę nie tylko badacze, ale także ustawodawca europejski. W Unii Europejskiej został przyjęty Akt o usługach cyfrowych (Digital Services Act, DSA), który nakłada na największe platformy szczególne obowiązki w zakresie przejrzystości. Zobowiązuje je m.in. do ujawniania głównych parametrów funkcjonowania systemów rekomendacyjnych oraz do umożliwienia użytkownikom wyboru alternatywnych ustawień feedu, w większym stopniu niezależnych od profilowania.

Feed (często nazywany też tablicą lub kanałem) na Instagramie to główne miejsce w aplikacji, gdzie wyświetlają się zdjęcia, posty i rolki udostępniane przez obserwowanych przez Ciebie twórców i znajomych. To fundament social mediów (np. Facebook, Instagram) oraz e-commerce (feed produktowy), ułatwiający śledzenie nowości lub zarządzanie reklamami.

PRZEJRZYSTOŚĆ ALGORYTMICZNA – DLACZEGO WIDZISZ OKREŚLONE TREŚCI?

Coraz częściej mówi się również o potrzebie zapewnienia tzw. „algorytmicznej przejrzystości”, rozumianej jako prawo użytkownika do uzyskania informacji, dlaczego wyświetlane są mu określone treści. Przejrzystość algorytmiczna pozwala przeciwdziałać dyskryminacji, weryfikować stronniczość i chronić prawo do prywatności.

Główne filary tej koncepcji obejmują:

• Zrozumiałość (Wyjaśnialność): Zdolność systemu do przedstawienia klarownego powodu konkretnej decyzji (np. dlaczego odrzucono wniosek kredytowy).
• Jawność danych: Informowanie o tym, jakie dane wejściowe zostały wykorzystane do uczenia modelu.
• Odpowiedzialność: Wskazanie twórcy lub podmiotu odpowiedzialnego za działanie algorytmu. Rozwój i standaryzację tych zasad wspiera Europejskie Centrum Przejrzystości Algorytmicznej

Jeżeli sposób wykorzystania Twoich danych budzi wątpliwości, pamiętaj, że przysługuje Ci prawo sprzeciwu wobec marketingu bezpośredniego oraz prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego (w Polsce – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych). 

Prawo – zwłaszcza europejskie – coraz wyraźniej reaguje na te praktyki. Rozporządzenie o ochronie danych osobowych (RODO) wprost odnosi się do profilowania i marketingu. Administrator ma obowiązek poinformować Cię m.in. o tym, że Twoje dane będą wykorzystywane do zautomatyzowanego podejmowania decyzji, w tym profilowania, a także o celach takiego przetwarzania.

Masz również prawo w dowolnym momencie wnieść sprzeciw wobec przetwarzania danych na potrzeby marketingu bezpośredniego – co obejmuje także profilowanie w takim celu. Przysługują Ci także inne uprawnienia, w tym prawo dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia oraz cofnięcia udzielonych zgód marketingowych – w praktyce możesz zażądać od firmy wyjaśnienia, jakie dane o Tobie gromadzi, w jakich celach je wykorzystuje i na jakiej podstawie prawnej.

Dodatkową warstwę ochrony wprowadza Akt o usługach cyfrowych (Digital Services Act, DSA), który nakłada obowiązki przede wszystkim na dostawców platform internetowych, w szczególności bardzo dużych platform. DSA zakazuje wyświetlania reklam opartych na profilowaniu w sytuacji, gdy platforma wie lub powinna z wystarczającą pewnością wiedzieć, że odbiorcą jest dziecko, oraz zabrania targetowania reklam z wykorzystaniem tzw. szczególnych kategorii danych osobowych, takich jak informacje o zdrowiu, poglądach politycznych czy wyznaniu.

Gorąco zachęcamy do zgłaszania incydentów, aby pomóc uchronić inne osoby!

Potrzebujesz porady i pomocy – skontaktuj się z nami!

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

BEZPIECZNE ZAKUPY PRZEDŚWIĄTECZNE

Okres przedświąteczny to czas wzmożonych przygotowań i zakupów, podczas których często tracimy czujność. Niestety, jest to również moment, który wykorzystują przestępcy. Aby cieszyć się spokojnymi świętami Bożego Narodzenia, warto pamiętać o kilku zasadach bezpieczeństwa podczas zakupów – zarówno w sklepach stacjonarnych, jak i w sieci.

UWAŻAJ NA KIESZONKOWCÓW

Zatłoczone miejsca – jak chronić siebie i swoje rzeczy?

• Przechowuj pieniądze, dokumenty i klucze w trudno dostępnych miejscach. Najbezpieczniej trzymać je w wewnętrznych kieszeniach odzieży.
• Torebki i plecaki trzymaj zamknięte i blisko siebie. Unikaj przechowywania wartościowych przedmiotów w tylnej kieszeni spodni.
• Podczas płacenia kartą zachowaj dyskrecję. Nigdy nie zapisuj numeru PIN na karcie, ani nie udostępniaj go osobom postronnym. 

PILNUJ DZIECI NA ZAKUPACH

• W przypadku nieplanowanej rozłąki z pociechami, poprośmy o pomoc w ich odnalezieniu pracowników obiektu handlowego.
• Młodsze dzieci, w przypadku oddalenia się od rodziców lub opiekunów, powinny zawsze wrócić do miejsca, gdzie widziały ich ostatni raz; mogą zwrócić się  o pomoc do pracownika ochrony, umundurowanego funkcjonariusza lub kobiety z dzieckiem.
• Starsze dzieci powinny mieć zapisane w telefonie komórkowym kontakty do najbliższych osób w formie skrótu ICE – In Case of Emergency (w nagłym wypadku).

CYBERPRZESTĘPCZOŚĆ – ZAKUPY ONLINE

• Kupuj wyłącznie w sprawdzonych sklepach. Sprawdź opinie i dokładne dane kontaktowe sprzedawcy.
• Uważaj na oferty z podejrzanie niskimi cenami – mogą to być fałszywe aukcje lub produkty pochodzące z przestępstwa.
• Korzystaj z bezpiecznych metod płatności, najlepiej płać za otrzymany towar przy odbiorze.
• Nigdy nie klikaj w linki z niezweryfikowanych wiadomości e-mail lub SMS. Dotyczy to szczególnie informacji o konieczności dopłaty do przesyłek.
• Uważaj na oszukańcze witryny sklepowe podszywające się pod legalnie działających przedsiębiorców. Wyłudzone dane uwierzytelniające, są w dalszym kroku wykorzystane do bezprawnego logowania się do bankowości internetowej lub przeprowadzenia transakcji internetowej przy użyciu kart płatniczych.
• E-kartki stają się popularnym sposobem przesyłania pozdrowień znajomym, niestety mogą one zawierać wirusy lub złośliwe oprogramowanie, które może zainfekować komputer. 

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

CYBERPRZESTĘPCZOŚĆ FINANSOWA

• Zdarzają się wyłudzenia pod pretekstem udzielania kredytów gotówkowych, gdzie cyberprzestępcy oferują nisko oprocentowane pożyczki, w zamian klienci proszeni są o wpłacenie z góry opłaty manipulacyjnej lub podanie nr karty kredytowej, skradzione w ten sposób dane wykorzystywane są do nielegalnych transakcji.
• Przestępcy tworzą także platformy inwestycyjne oraz publikują reklamy, które zachęcają do inwestycji  poprzez nielegalne wykorzystanie tożsamości osób znanych: sportowców, celebrytów czy polityków. 
• W przypadku braku znajomości zasad inwestowania cyberoszuści  często oferują swoją pomoc i doradztwo. Taka reklama to kłamstwo, a zainwestowane środki nigdy nie wracają do klienta.
• „Oszustwa miłosierdzia” polegają na prośbach o datki na cele charytatywne, niestety niektóre organizacje charytatywne są fałszywe, jeśli chcemy komuś pomóc to warto to robić przez sprawdzone organizacje oraz samemu dokładnie sprawdzić obdarowywanego.
• Czytaj ostrzeżenia na bieżąco przekazywane przez banki, Policję i FinCERT.pl – BCC ZBP.

GDY KTOŚ CIĘ PROSI O BLIK

• Nie działaj pochopnie. Najlepiej zadzwoń do tej osoby i upewnij się, że rzeczywiście potrzebuje tych pieniędzy.
• Zawsze sprawdzaj, komu wysyłasz kody do płatności mobilnych.
• Nigdy nie przekazuj pieniędzy obcym osobom.

WIDZISZ? REAGUJ!

Jeśli zauważysz podejrzane sytuacje w sklepie lub w Internecie, zgłaszaj je zawsze odpowiednim służbom. 

Apelujemy o czujność i rozsądek podczas dokonywania świątecznych zakupów, a proste porady pozwolą uniknąć przykrych świątecznych „prezentów”.

Potrzebujesz porady i pomocy – skontaktuj się z nami!

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

Black Weeks, CyberMonday  i Black Friday, czyli tzw. Czarny Piątek, to listopadowe dni, podczas których sklepy i sieci handlowe organizują duże wyprzedaże i promocje. Okazuje się jednak, że dni największych obniżek nie zawsze są przyjazne dla kupujących.

Jako to działa naprawdę?

BLACK FRIDAY

• Musisz to mieć!

Fakt istnienia daty wygaśnięcia ważności ofert i rabatów stwarza konieczność zakupu produktu, którego prawdopodobnie nie potrzebujesz. Tak, oczywiście możesz żyć bez tego produktu, ale czy naprawdę pozwolisz tej okazji wymknąć się z Twoich rąk?

• Kupno= szczęście

Otrzymujemy  czas na wyobrażenie sobie, jak „cudowne” będzie życie dzięki temu przedmiotowi i przekonanie siebie, że naprawdę jest on potrzebny. Wyobrażając sobie te wszystkie pozytywne uczucia, nie ma mowy, aby odmówić sobie tej przyjemności. Nie ma innego wyjścia, jak tylko poddać się pokusom, jakie przynosi Czarny Piątek. To byłoby szaleństwo pozwolić tej szansie uciec, prawda?

• Reset krytycznego myślenia

Zdobywanie produktów po obniżonych cenach daje przyjemność, która może osłabić nasze krytyczne myślenie, to znaczy naszą zdolność rozumowania. Eksperci wiedzą, że mózg człowieka przechodzi w „tryb kupowania” od razu po wejściu do sklepu. Od tego momentu zadaniem sprzedawców jest przekonanie klienta do wydawania pieniędzy.

PAMIĘTAJ! Black Friday to wydarzenie zapowiadane wcześniej, które powoduje:

• budowanie napięcia i okazji,
• stwarzanie wrażenia, że stać Cię na więcej,
• zapowiadany towar wydaje się oczekiwany i wymarzony,
• dzięki zniżkom czujemy się wyjątkowo,
• myślimy o sobie, jak o zdobywcach,
• to, które marki i sklepy cię skuszą, zależy od Ciebie…

PUŁAPKI NA KLIENTÓW

• Cena czyni cuda – żonglerka cenami

czyli stwarzanie pozoru, że promocja jest atrakcyjna poprzez podnoszenie cen kilka dni wcześniej, by tuż przed słynnym świętem zakupowym je obniżyć.. Cena ta jest prawdopodobnie wciąż wysoka, ale strategia polega na tym, że konsument widzi, że cena początkowa była znacznie wyższa.

Pamiętaj!

– normą w BlackWweek są obniżki o 30-50 proc. Okazja, że jakiś produkt jest tańszy o 90 proc., jest podejrzana. Strategie marketingowe stosowane przez duże firmy dążą do pozyskania większej liczby klientów i sprzedania im dokładnie tego, czego chcą po cenie, którą wcześniej nałożyły dlatego ceny warto sprawdzić już teraz.

– polskie przepisy nakładają na handlowców obowiązek podawania ceny najniższej z 30 dni, ale trzeba brać pod uwagę, że pod koniec listopada nie każdy się do tego zastosuje.

• Promocyjne „przynęty” czyli zachęcanie rzekomo wysoką obniżką do zakupu różnych artykułów, podczas gdy w rzeczywistości promocja dotyczy jedynie wybranych produktów. Klient widzi informację „drugi produkt za -50%”, po czym okazuje się, że chodzi wyłącznie o towary konkretnej marki, a nie cały asortyment sklepu.

• Niejasne naliczanie rabatów zamiast deklarowanej wysokiej obniżki ceny, klient otrzymuje mniejszy upust.

• Anulowanie opłaconych zamówień najczęściej z powodu błędu systemu.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

PYTANIA, NA KTÓRE WARTO ZNAĆ ODPOWIEDZI

Czy mam prawo do reklamacji towarów kupionych na wyprzedaży?

Produkty kupione na wyprzedaży w Black Friday (Czarny Piątek), czy  Cyber Monday można reklamować. W tych dniach sklepy stacjonarne i internetowe tak jak każdego innego, muszą respektować prawa konsumenta.

Czego mogę żądać przy reklamacji?

Od tego roku  zmieniły się zasady reklamacji towarów, zarówno kupionych w sklepie stacjonarnym, jak i w internecie. W wypadku pierwszej reklamacji możemy liczyć na naprawę towaru albo wymianę. Dopiero, gdy przedsiębiorca odmówi usunięcia wady albo wymiany, konsument otrzyma prawo odstąpienia od umowy.

Ile czasu mam na reklamację 2023?

Nowe przepisy wydłużyły okres domniemania i wynosi ono obecnie 2 lata (art. 43c ust 1 ustawy [2]). Termin udzielenia odpowiedzi na reklamację wynosi 14 dni kalendarzowych i dotyczy wyłącznie żądań: naprawy, wymiany lub obniżenia ceny.

Czy mogę zwrócić produkt?

Przyjęcie zwrotu w sklepie stacjonarnym zależy tylko od dobrej woli sprzedawcy. Przepisy zakładają bowiem, że kupując „na miejscu”, jesteśmy w stanie dokładnie sprawdzić interesujący nas produkt, przymierzyć czy wypytać o szczegóły.

A jeśli przy kasie cena okaże się wyższa, niż na wywieszce albo metce?

Jeśli cena przy kasie okaże się wyższa niż na wywieszce na półce lub na metce, masz prawo kupić towar w korzystniejszej dla Ciebie cenie.  Zwróć uwagę na to, czy „promocja” rzeczywiście jest atrakcyjna – czy sprzedawca sztucznie nie podwyższył ceny wyjściowej.

Jak najbezpieczniej zapłacić w sieci i w sklepie?

 Wybieraj wyłącznie zaufane sklepy internetowe. Nie kupuj online, korzystając z niezabezpieczonej sieci Wi-Fi. Nie podawaj wrażliwych danych dostępowych do karty płatniczej. Sprawdzaj czy połączenie ze sklepem jest zabezpieczone.

Co jest bezpieczniejsze BLIK czy karta?

Wypłaty BLIK-iem bezpieczniejsze niż kartą, bo w tej transakcji nie ma danych karty. To dlatego, że oszuści działają nie tylko w internecie. Swoich praktyk próbują również przy bankomatach, wykorzystując nakładki na klawiaturę, pozyskujące kody PIN, czy specjalne wkładki umożliwiające odczyt paska magnetycznego. Przed potwierdzeniem transakcji BLIK sprawdź dwa razy, ile wynosi kwota i do kogo ona trafi. Nie klikaj w linki otrzymywane od nieznanych numerów.

Czy muszę sprawdzić przesyłkę przy kurierze?

Do praw odbiorcy paczki należy między innymi sprawdzenie jej zawartości w obecności kuriera. Jednak aby tak się stało, najpierw należy podpisać odbiór przesyłki – tak wynika z przepisów prawa przewozowego, gdzie można znaleźć wzmiankę o odpowiedzialności osoby, w której posiadaniu jest przesyłka. Sprawdzenia zawartości przesyłki trzeba dokonać w obecności kuriera.

Towar został uszkodzony w czasie przesyłki, co robić?

Przesyłka dotarła uszkodzona, należy zgłosić ten fakt kurierowi podczas odbioru przesyłki i poprosić o spisanie protokołu szkody. Protokół powinien być podpisany zarówno przez ciebie, jak i przez kuriera doręczającego przesyłkę. Można również odmówić przyjęcia przesyłki, po wcześniejszym sporządzeniu wraz z kurierem protokołu szkody, gdzie umieszcza się informację o odmowie.

GDZIE SZUKAĆ POMOCY?

Gdy zostaliśmy oszukani podczas robienia zakupów, możemy liczyć na bezpłatną pomoc prawną. Istnieje kilka możliwości, by ją uzyskać:

Punkty Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego w Katowicach:

Aktualną listę punktów poradniczych można znaleźć na stronie: https://dogma.org.pl/lokalizacje/katowice/  

Miejscy i Powiatowi Rzecznicy Konsumentów w województwie śląskim

Aktualną listę rzeczników można znaleźć na stronie: https://katowice.wiih.gov.pl/p,111,rzecznicy-konsumentow-w-woj-slaskim

Infolinia Konsumencka

w sprawach prostych bez analizy dokumentów, nr tel.: 801 440 220 oraz 22 290 89 16

Konsumenckie Centrum E-porad

w sprawach prostych oraz wymagających analizy dokumentów, adres e-mail: porady@dlakonsumentow.pl

Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej

Więcej informacji można znaleźć na stronie: https://katowice.wiih.gov.pl/ 

Potrzebujesz porady i pomocy – skontaktuj się z nami!

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

Jesteśmy społecznie odpowiedzialni i chcemy tworzyć świat, który będzie bezpieczny dla dzieci. Dlatego nasze Stowarzyszenie włączyło się w tym roku do ogólnopolskiej kampanii „Dzieciństwo bez Przemocy 2025”. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę (FDDS) oraz Krajowa Koalicja na Rzecz Ochrony Dzieci zainaugurowały drugą edycję ogólnopolskiej kampanii społecznej „Dzieciństwo bez Przemocy 2025”. Akcja potrwa do 19 listopada, który jest Międzynarodowym Dniem Przeciwdziałania Przemocy Wobec Dzieci.

Tegoroczna kampania, której głównym przesłaniem jest hasło „DOBRE DZIECIŃSTWO DAJE DZIECKU MOC”, koncentruje się na fundamentalnym znaczeniu budowania bliskich, wspierających relacji w rodzinie i szkole. Organizatorzy podkreślają, że codzienna obecność, wsparcie i docenianie ze strony dorosłych są fundamentem, który buduje odporność psychiczną i poczucie własnej wartości dzieci – zasoby niezbędne na całe życie.

Potrzeba i skala problemu:

• Z badań wynika, że 79% dzieci i nastolatków doświadczyło w swoim życiu przemocy.
• Aż 66% dzieci doświadcza przemocy ze strony rówieśników.
• 32% doznaje jej ze strony bliskich dorosłych.
• Mimo zakazu stosowania kar fizycznych, co trzeci Polak wciąż uważa je za dopuszczalne.

Moi rodzice rozwodzą się

Nasze stowarzyszenie włącza się w kampanię poprzez skupienie się na trudnym problemie przemocy wobec dzieci, które doświadczają rozwodu rodziców.

W Polsce rozwodzi się rocznie 60 tysięcy małżeństw.

• Kryzys w związku to trudna sytuacja dla rozstających się partnerów, ale dla niewinnego dziecka to prawdziwy dramat.
• Można sprawić, by malec przeżył rozwód rodziców bez regresu w rozwoju.
• Nie ma dzieci, które przeżyłyby rozwód rodziców bez szwanku. Ale niektóre radzą sobie z tą zmianą lepiej niż inne.
• Dochodzenia do równowagi po rozwodzie zajmuje rodzicom i dzieciom kilka lat.

Rozwód rodziców, w kontekście “Dzieciństwa bez Przemocy”, jest kluczowym momentem, w którym szczególnej ostrożności wymaga zapewnienie dziecku bezpieczeństwa emocjonalnego.

Kampania “Dzieciństwo bez Przemocy” promuje, aby w takiej sytuacji rodzice chronili dziecko przed przemocą emocjonalną i psychiczną, np. nie wciągając go w konflikty, nie obarczając winą za rozstanie i nie oczerniając drugiego rodzica. Ważne jest, aby rozmowa była dostosowana do wieku dziecka, zapewniała je o miłości rodziców i tym, że nie jest ono odpowiedzialne za ich decyzję. Dbanie o zaspokojenie jego potrzeb, wspieranie jego autonomii i budowanie zaufania to kluczowe elementy, które pomagają w procesie adaptacji. 

Rozwód krzywdzi

• Konwencja o Prawach Dziecka w I części w rozdziale zatytułowanym: „Prawo do wychowania w rodzinie” art. 18 ustanowiono, że;
  Państwa-Strony podejmują wszelkie możliwe starania dla pełnego uznania zasady, że oboje rodzice ponoszą wspólną odpowiedzialność za wychowanie i rozwój dziecka. Jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka ma być przedmiotem ich największej troski.Rozstanie rodziców, ich rozwód, wyprowadzenie się z domu mamy lub taty są zwykle dla dziecka bolesnym przeżyciem.
• Podczas rozwodu dziecko jest świadkiem, a często uczestnikiem wielu konfliktów naruszających jego poczucie bezpieczeństwa. Rodzice skupieni na własnych problemach, najczęściej nie zdają sobie sprawy, jak silnie przeżywa wszystko, co dzieje się między nimi.  
• Rozwód rodziców niemal zawsze jest doświadczeniem negatywnym dla dziecka, nie zawsze musi jednak działać niszcząco.
• W literaturze pojawia się określenie depedagogizacji dzieciństwa, ponieważ młody człowiek traci swoją dziecięcą przestrzeń i staje wobec wielu problemów i zadań tak jak osoba dorosła.

Co przeżywa dziecko? – doświadczenie przemocy

• Dzieci w rodzinach rozwiedzionych mają bardzo trudną sytuację emocjonalną, opiekuńczą i wychowawczą.
• Dla dziecka rozwód nie jest tylko prawnym aktem, ale przede wszystkim emocjonalnym, i wiąże się z rodzicielskim cierpieniem.
• Rozwód osieroca dziecko, ponieważ zostaje ono pozbawione stałych relacji z drugim rodzicem. Dziecko tęskni za rodzicem nieobecnym, za spotkaniami z nim, do których z różnych przyczyn nie dochodzi.
• Dzieci, które zostają odtrącone i odrzucone przez jednego z rodziców, przeżywają uczucie nieodwzajemnionej miłości, mają poczucie braku bezpieczeństwa, troski i opieki oraz świadomość opuszczenia przez bliską osobę
• Rozwód rodziców przyczynia się do odczuwania przez dzieci inności i odmiennej od innych sytuacji. Chcą one być kochane tak jak dawniej, pragną mieć oboje rodziców, często muszą też znosić różne przykrości i upokorzenia
• Bagaż bolesnych doświadczeń dzieci dźwigają już przez całe dalsze życie, ponieważ ich wychowanie różni się od dzieci wychowywanych w pełnej rodzinie. Rozwód rodziców wpływa na dziecko w różny sposób w zależności od tego, w jakim jest ono wieku.

Jak dzieci rozumieją rozwód?

• Niemowlęta – brak zrozumienia
• Dwu – trzylatki – rozumieją, że jedno z rodziców nie mieszka w domu, ale nie wiedzą dlaczego 
• Przedszkolaki – rozumieją, że rodzice są źli, smutni i nie mieszkają razem, ale nie rozumieją dlaczego
• Szkoła podstawowa – zaczynają rozumieć, co to jest rozwód, np. że rodzice już się nie kochają i nie będą ze sobą mieszkać
• Licealiści – rozumieją, co to rozwód, ale mogą okazywać brak akceptacji 

Potrzebujesz porady i pomocy – skontaktuj się z nami!

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

Jak dzieci reagują na rozstanie rodziców?

W przedziale wiekowym 3 – 5 lat

• żyje nadzieją, że znów będziecie razem
• ma poczucie, że straciło rodzica, może prowadzić to do agresji wobec rodzica, partnera, rodzeństwa, nauczycielek w przedszkolu 
• wzrasta poczucie opuszczenia 
• może brać nas siebie winę za rozpad waszego małżeństwa 
• może cofnąć się do wcześniejszych etapów rozwoju, kiedy było malutkie i miało pełną opiekę obojga rodziców, może wyrażać to w moczeniu się w nocy, ssaniu kciuka, wzmożonym przytulaniu się 
• może mieć kłopoty z zasypianiem, nocny płacz, lęki 

W przedziale wiekowym 6 – 8 lat

• może przeżywać przytłaczające uczucie smutku – szloch, popłakuje
• tęsknota za rodzicem, który z nim nie mieszka
• może odczuwać lęk przed tym, że straci również tego rodzica, który z nim mieszka
• może okazywać złość na tego rodzica, którego obwinia za rozpad związku
• może czuć presje, że musi wybierać wobec kogo być lojalnym
• liczy, że rodzice zejdą się

W przedziale 8 – 12 lat

• może obwiniać i wyrażać silną złość do rodzica, którego uważa za sprawcę rozwodu, może odrzucać „złego rodzica”
• może przeżywać głębokie poczucie straty, żalu i bezradności 
• może wstydzić się przed innymi tego, co dzieje się w rodzinie
• może zachowywać się agresywnie wobec rówieśników, nauczycieli i innych osób – taka agresja jest próbą rozładowania nagromadzonej złości lub karaniem kogoś w zastępstwie winnego rodzica
• może doświadczać różnych dolegliwości takich bóle głowy i brzucha oraz trudności ze snem 
• może mieć problemy z wiarą i pewnością siebie co może skutkować gorszymi wynikami w szkole 

Przedział wiekowy 13 – 18 lat

• może czuć się nadmiernie obciążone emocjonalnym wspieraniem rodzica lub zajmowaniem się młodszym rodzeństwem
• może czuć się zmuszane do podjęcia samodzielnej decyzji, z którym rodzicem chce zostać
• może oczekiwać, że wynagrodzisz mu straty związane z rozwodem, np. materialnie
• może być nieufne wobec ludzi i wobec trwałości związków między nimi 
• może przeżywać chroniczne zmęczenie, może mieć problemy z koncentracją 
• może wycofywać się z kontaktów z rodzicami 

Jak krzywdzimy?

Dziecko uwikłane w proces

W tym modelu jest ono zaangażowane w walkę pomiędzy rodzicami, odbywa się to na przykład poprzez dyskredytację partnera w oczach dziecka czy próbami przekupienia go. W momencie gdy dziecko staje się obiektem walki pomiędzy rodzicami, wzrasta u niego jego poczucie niepewności i dezorientacji, ponieważ jest stawiane wobec konieczności wybrania strony, co sprowadza się do dramatycznego wyboru pomiędzy ojcem a matką.

Dziecko wykluczone z procesu

W tej sytuacji rodzice starają się izolować je od tego, co się między nimi dzieje. Małżonkowie nie rozmawiają z dzieckiem, nie informują, co się wydarzy, a także jaki to będzie miało wpływ na ich życie. Często jedynie informują o konkretnych ustaleniach, nie tłumacząc mu, dlaczego zostały przyjęte. Ten model podejścia do rozwodu wywołuje szereg negatywnych konsekwencji dla dziecka, ponieważ czuje się ono postawione przed faktem dokonanym, nie otrzymuje niezbędnego wsparcia i pomocy. Może także odczuwać lęk oraz bezsilność wobec otaczającego go świata.

Czego najczęściej obawiają się dzieci, gdy rodzice się rozstają?

• mama, albo tata powiedzą mi, że rozwód jest przeze mnie
• rodzice zaczną się bić, albo krzyczeć na siebie  – zrobią sobie krzywdę
• mój tata powie mi, że nie lubi kiedy jestem z mamą  i odwrotnie
• wyprowadzimy się z domu
• nie będzie moich zabawek
• mama będzie nieszczęśliwa, będzie płakała

Role, jaki przybierają dzieci wciągnięte w konflikt między rodzicami: 

• Posłaniec – przekazujący wiadomości od jednego rodzica do drugiego 
• Mediator – próbuje tłumaczyć jedno przed drugim, i doprowadzić do zgody między rodzicami 
• Sojusznik i emocjonalna podpora  – jednego rodzica 
• Decydent – którego rodzice się radzą i obarczają odpowiedzialnością za swoje decyzje
• Kozioł ofiarny – kiedy rodzice odreagowują na nim swoje kłótnie i stresy
• Powiernik – kiedy jedno z rodziców traktuje swoje dziecko, jak osobę dorosłą, terapeutę
• Parter w zastępstwie taty/mamy
• Niania do rodzeństwa 
• Sędzia  – kiedy rodzice zmuszają do osądzania, kto miał rację w sporze 
• Uciekinier 

Jak rozmawiać i postępować, by nie krzywdzić?

Dziecko włączone w proces

• To model, w którym rodzice rozmawiają z nim o zaistniałej sytuacji, dając mu przestrzeń do wyrażenia jego emocji i opinii.
• Rozmowa o tym, jak teraz będzie wyglądało ich życie, sprawia, że czuje się ono ważne, ogranicza jego poczucie odrzucenia i bezradności.
• Takie postępowanie z dzieckiem w czasie trwania rozwodu – z uwzględnieniem jego punktu widzenia – zmniejsza długofalowe negatywne konsekwencje psychologiczne Nie bądźmy sędziami, nie mówmy nieprawdy.
• Nie róbmy z partnera potwora w oczach dziecka.
• Pamiętajmy ten partner to ukochany tata, bądź mama dla dziecka, ktoś najważniejszy w ich życiu. 

Jak postępować w trakcie i po rozwodzie (rozstaniu)

• Jeżeli to możliwe, unikajmy sporów sądowych o dziecko, mediacje rodzinne są zdecydowanie bardziej wskazane.
• Odłóżmy na bok urazy osobiste, gdy rozmawiamy z eks o dziecku: Nie musimy się przyjaźnić, ale możemy wypracować rodzaj wzajemnych stosunków, który sprzyja wykonywaniu waszej roli jako matki, ojca, im lepsze między wami psują relacje, tym łatwiej dziecku znieść wasz rozwód i tym lepszym rodzicem będziesz dla swojego dziecka. 
• Nie kłóćmy się w obecności dziecka: Bez względu na wiek dziecka, zawsze przynosi mu to szkody.
• Nie róbmy z dziecka szpiega, czy posłańca: nie rozmawiaj z drugą stroną za pośrednictwem dziecka, nie posługuj się nim, żeby coś uzyskać, ani nie wypytuj go o sytuację osobistą drugiego rodzica. Jeżeli dziecko przekazuje nam informacje od drugiego rodzica, stanowczo odpowiedzmy mu, że chcemy dostawać te informacje bezpośrednio od rodzica, a nie przez dziecko – to ulży dziecku i sprawi, że nie będzie przekłamań, zdejmiemy także odpowiedzialność z dziecka.
• Nie róbmy z dziecka swojego sojusznika w walce z eks  – pamiętajmy dziecko chce kochać was oboje. Nie pytajmy więc kogo z was bardziej kocha, kto jest w jego  życiu ważniejszy, kto lepszy.
• Nie mówmy dziecku, czego mają nie mówić.
• Nie mówmy źle o drugim rodzicu przy dziecku.
• Włączajmy drugiego rodzica w wychowanie dziecka.
• Rozważnie i taktownie wprowadzajmy nowych partnerów.

Potrzebujesz porady i pomocy – skontaktuj się z nami!

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

W Polsce pracownikom przysługuje kilka rodzajów urlopów – wypoczynkowy, na żądanie, bezpłatny, macierzyński, opiekuńczy… Łatwo się w tym wszystkim pogubić. Każdy z rodzajów urlopów rządzi się swoimi prawami i warto znać przysługujące pracownikom uprawnienia, by móc w pełni z nich skorzystać.

Najpopularniejszy urlop wypoczynkowy daje szansę na pełne oderwanie się od obowiązków służbowych, ale nie jest jedyną dostępną opcją. Urlopy rodzicielskie, macierzyńskie i ojcowskie umożliwiają poświęcenie czasu na opiekę nad dzieckiem, a urlop szkoleniowy pomaga w rozwoju zawodowym. Z kolei urlop na żądanie, a także zwolnienie z powodu działania siły wyższej pozwalają szybko reagować na nagłe sytuacje życiowe. Urlop bezpłatny daje możliwość dłuższej przerwy od pracy bez utraty zatrudnienia. Warto mądrze korzystać z przysługujących dni wolnych – to inwestycja w dobre samopoczucie, rozwój i długoterminową satysfakcję z pracy.

URLOP WYPOCZYNKOWY I URLOP NA ŻĄDANIE

Urlop wypoczynkowy

Urlop wypoczynkowy przysługuje każdemu zatrudnionemu na umowę o pracę i dotyczy tylko dni roboczych, czyli tych, które są dla pracownika dniami pracy. Prawo do urlopu wypoczynkowego przysługującego jest niezbywalne, a plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę wnioski pracowników.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 152-173); Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.

Zasady nabywania prawa do urlopu wypoczynkowego: Pracownik podejmujący pracę w środku roku kalendarzowego nabywa prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów nabywa się w każdym następnym roku kalendarzowym.

Wymiar urlopu wypoczynkowego: Wymiar urlopu wypoczynkowego zależy od stażu pracy pracownika.

• 20 dni urlopu przysługuje pracownikowi, którego staż pracy jest krótszy niż 10 lat;
• 26 dni urlopu przysługuje pracownikowi, którego staż pracy wynosi co najmniej 10 lat.

Do stażu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego, wlicza się również okresy nauki. W przypadku pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy wymiar urlopu wypoczynkowego wylicza się proporcjonalnie do czasu pracy, a niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę.

Udzielanie urlopu wypoczynkowego: Pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi urlopu w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo. Na wniosek pracownika, urlop może być podzielony na części, ale co najmniej jedna z nich powinna trwać nieprzerwanie 14 dni kalendarzowych. Urlop niewykorzystany powinien być udzielony najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Wypłata ekwiwalentu pieniężnego za urlop jest dopuszczalna tylko w przypadku rozwiązania stosunku pracy lub wygaśnięcia stosunku pracy.

Wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy: Za czas urlopu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, takie samo jakby w tym czasie pracował.

Zmiana terminu urlopu wypoczynkowego: Plan urlopów ustala pracodawca, biorąc pod uwagę potrzeby firmy i wnioski pracowników. Pracodawca może zmienić termin urlopu na wniosek pracownika umotywowany ważnymi przyczynami lub odmówić urlopu w danym terminie z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy, jeżeli nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia w pracy.

Odwołanie z urlopu wypoczynkowego: Pracodawca może odwołać pracownika z urlopu tylko wtedy, gdy jego obecność w zakładzie jest niezbędna z powodu okoliczności nieprzewidzianych w chwili rozpoczynania urlopu. Pracodawca jest zobowiązany pokryć koszty poniesione przez pracownika w związku z odwołaniem go z urlopu.

Urlop na żądanie

Urlop na żądanie to część urlopu wypoczynkowego, z którego personel może skorzystać w nagłej sytuacji, informując pracodawcę najpóźniej w dniu planowanego urlopu.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 167)

Wymiar urlopu na żądanie: Każdy pracownik, niezależnie od wymiaru etatu i systemu czasu pracy, ma prawo do 4 dni urlopu na żądanie w danym roku kalendarzowym, które wliczają się do ogólnej puli dni urlopu wypoczynkowego przysługującej danemu pracownikowi. Urlop na żądanie przechodzi na kolejny rok kalendarzowy, ale nie jako urlop na żądanie, tylko zwykły urlop zaległy.

Zasady udzielania urlopu na żądanie: Pracodawca jest zobowiązany udzielić pracownikowi urlopu na żądanie w wybranym przez niego terminie. Pracodawca może odmówić udzielenia urlopu na żądanie tylko w wyjątkowych sytuacjach. Pracownik powinien zgłosić chęć skorzystania z takiego urlopu najpóźniej w dniu jego rozpoczęcia. Urlop na żądanie można wykorzystać jednorazowo (4 dni pod rząd), w częściach lub pojedynczo. Pracownik nie musi tłumaczyć pracodawcy, dlaczego potrzebuje dni wolnych na żądanie, a pracodawca nie ma prawa o to pytać.

Wynagrodzenie: Urlop na żądanie jest płatny i traktowany jak zwykły urlop wypoczynkowy, za który pracownikowi przysługuje 100% wynagrodzenia.

URLOP OKOLICZNOŚCIOWY

Urlop okolicznościowy to zwolnienie od pracy (urlop to jego potoczna nazwa) związane ze szczególnymi sytuacjami życiowymi pracownika, takimi jak ślub, urodzenie dziecka lub śmierć bliskiej osoby.

Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (§ 15).

Wymiar urlopu: Wymiar urlopu okolicznościowego zależy od konkretnego wydarzenia.

• 2 dni zwolnienia przysługują w razie ślubu pracownika, urodzenia się jego dziecka oraz zgonu małżonka, dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy;
• 1 dzień urlopu przysługuje w razie ślubu dziecka pracownika, zgonu i pogrzebu siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka pracownika, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

Zasady udzielania: Urlop okolicznościowy jest udzielany na wniosek pracownika. Pracownik powinien przedstawić dokumenty potwierdzające zasadność urlopu (akt małżeństwa, urodzenia, zgonu).

Wynagrodzenie: Wynagrodzenie za urlop okolicznościowy oblicza się podobnie jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy. Składniki wynagrodzenia ustalane w zmiennej wysokości (np. premie, prowizje, nagrody) bierze się pod uwagę wyłącznie z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy.

URLOP REHABILITACYJNY

Urlop rehabilitacyjny to dodatkowe uprawnienie dla pracowników z orzeczeniem o niepełnosprawności, mające na celu wsparcie ich rehabilitacji i powrotu do zdrowia.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym.

Komu przysługuje: Urlop rehabilitacyjny przysługuje pracownikom z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności nie mają prawa do tego urlopu. Pracownik nabywa prawo do pierwszego urlopu rehabilitacyjnego po przepracowaniu jednego roku od dnia, w którym zaliczono go do jednego z tych stopni niepełnosprawności.

Wymiar urlopu rehabilitacyjnego: Osobie uprawnionej przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Pracownikowi przysługuje także zwolnienie od pracy na turnus  rehabilitacyjny, trwający do 21 dni roboczych w roku. Łączny wymiar dodatkowego urlopu i zwolnienia na turnus rehabilitacyjny nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym.

Zasady udzielania urlopu rehabilitacyjnego: Aby skorzystać z urlopu na turnus rehabilitacyjny, pracownik musi przedstawić skierowanie wystawione przez lekarza. Po zakończeniu turnusu pracownik powinien przedstawić dokument potwierdzający uczestnictwo w turnusie. Urlop rehabilitacyjny może być wykorzystany na uczestnictwo w turnusach rehabilitacyjnych, badania specjalistyczne, lub w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy.

Wynagrodzenie: Wynagrodzenie za urlop rehabilitacyjny oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. W przypadku zmiennych składników wynagrodzenia, dla pracownika przebywającego na urlopie, oblicza się średnią z trzech ostatnich miesięcy pracy poprzedzających urlop.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

URLOP MACIERZYŃSKI

Urlop macierzyński przysługuje każdej pracownicy zatrudnionej na umowę o pracę, która urodziła dziecko. Dotyczy to również pracownicy, która przyjęła dziecko lub dzieci na wychowanie. Urlop macierzyński jest obowiązkowy, to znaczy, że nie można się go zrzec.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 180)

Wymiar urlopu macierzyńskiego:

• 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie;
• 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci przy jednym porodzie;
• 33 tygodnie w przypadku urodzenia trojga dzieci przy jednym porodzie; 
• 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci przy jednym porodzie;
• 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci przy jednym porodzie.

Zasady wykorzystania urlopu macierzyńskiego: Urlop macierzyński najczęściej rozpoczyna się w dniu porodu. Pracownica ma jednak prawo rozpocząć urlop macierzyński do 6 tygodni przed planowaną datą porodu. Po porodzie matka musi obowiązkowo wykorzystać 14 tygodni urlopu macierzyńskiego.

Urlop tacierzyński: Po wykorzystaniu 14 tygodni urlopu macierzyńskiego po porodzie, pracownica ma prawo zrezygnować z pozostałej części urlopu. W przypadku rezygnacji z pozostałej części urlopu macierzyńskiego przez matkę urlop ten może być wykorzystany przez pracownika-ojca wychowującego dziecko. Ten fragment urlopu macierzyńskiego, który zostaje przeniesiony na ojca, nazywa się potocznie urlopem tacierzyńskim.

Wynagrodzenie za urlop macierzyński: Podczas urlopu macierzyńskiego otrzymujesz zasiłek macierzyński, który zastępuje Twoje normalne wynagrodzenie. Zasiłek jest obliczany na podstawie Twoich zarobków z ostatnich 12 miesięcy.

• Jeśli zawnioskujesz o urlop macierzyński i rodzicielski osobno, zasiłek macierzyński będzie wynosił 100%, a za urlop rodzicielski 70%. 
• Jeśli od razu po porodzie złożysz wniosek o cały urlop macierzyński i rodzicielski razem, zasiłek wyniesie 81,5% Twojej pensji przez cały ten czas.

URLOP OJCOWSKI

Urlop ojcowski to specjalny urlop, który przysługuje ojcu dziecka. Jest niezależny od uprawnień matki i może być wykorzystywany równolegle z jej urlopem.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 182[3]) 

Komu przysługuje: Urlop ojcowski przysługuje ojcu, biologicznemu lub adopcyjnemu, nawet gdy jest on rozwiedziony z matką dziecka. Nie otrzymają go natomiast osoby pozbawione praw rodzicielskich, nieutrzymujące kontaktu z dzieckiem lub nieuprawnione do tego.

Wymiar i okres wykorzystania urlopu ojcowskiego: Wymiar urlopu ojcowskiego wynosi 14 dni kalendarzowych, wliczając w to weekendy i święta. Urlop można wykorzystać jednorazowo lub w dwóch częściach, z których każda musi trwać minimum tydzień. Urlop ojcowski musi być wykorzystany przed ukończeniem przez dziecko 12 miesiąca życia lub do upływu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka, ale nie później niż do ukończenia przez dziecko 14 roku życia.

Wynagrodzenie za urlop ojcowski: Urlop ojcowski jest płatny, a ojcowie otrzymują zasiłek w wysokości 100% swojego przeciętnego wynagrodzenia z ostatnich 12 miesięcy, który jest finansowany przez ZUS. Urlop ojcowski nie może zostać przeniesiony na drugiego rodzica, a niewykorzystane dni przepadają.

URLOP RODZICIELSKI I WYCHOWAWCZY

Urlop rodzicielski

Urlop rodzicielski to jeden z urlopów pracowniczych, który przysługuje rodzicom. Jego celem jest umożliwienie spędzenia większej ilości czasu z dzieckiem i wykształcenie więzi.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 182[1a])

Komu przysługuje: Przysługuje pracownikowi-rodzicowi po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego lub zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu macierzyńskiego. Jest to urlop dobrowolny i częściowo płatny z zasiłku macierzyńskiego. Można z niego korzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

Wymiar urlopu rodzicielskiego: Wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi 41 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie, lub 43 tygodnie w przypadku porodu mnogiego. Urlop rodzicielski może być udzielony jednorazowo albo w maksymalnie 5 częściach.

Podział między rodziców: Każdemu z rodziców przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, którego nie można przenieść na drugiego rodzica. Jeżeli jeden z rodziców nie wykorzysta tego prawa, to te 9 tygodni przepadają. Z pozostałych tygodni rodzice mogą korzystać zgodnie z własnymi ustaleniami.

Wynagrodzenie: Wynagrodzenie podczas urlopu rodzicielskiego jest wypłacane w formie zasiłku macierzyńskiego.

• Jeśli matka dziecka złoży wniosek o urlop rodzicielski w ciągu 21 dni po porodzie, zasiłek macierzyński za okres urlopu
  macierzyńskiego i rodzicielskiego wyniesie 81,5% podstawy wymiaru zasiłku.
• Jeśli wniosek złożony zostanie po 21 dniach po porodzie, zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku za okres urlopu macierzyńskiego i 70% podstawy wymiaru zasiłku za okres urlopu rodzicielskiego. Zasiłek macierzyński za 9-tygodniową, nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego przysługującą ojcu dziecka wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku.

Urlop wychowawczy

Urlop wychowawczy to jeden z urlopów, który przysługuje rodzicom w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Przysługuje on pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, którzy posiadają co najmniej 6-miesięczny staż pracy (okresy poprzedniego zatrudnienia także się wliczają).

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 186) 

Wymiar urlopu wychowawczego: Maksymalny wymiar urlopu wychowawczego wynosi 36 miesięcy. Urlop wychowawczy jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Rodzice mogą korzystać z urlopu jednocześnie, jednak łączny okres nie może przekraczać 36 miesięcy.

Podział urlopu wychowawczego: Urlop można podzielić maksymalnie na 5 części. Jeden miesiąc z puli 36 miesięcy urlopu wychowawczego jest przeznaczony wyłącznie dla jednego rodzica i nie można go przenieść na drugiego rodzica.

Wynagrodzenie: Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym. Osoby przebywające na urlopie wychowawczym mogą ubiegać się o dodatek do zasiłku rodzinnego, zwany również zasiłkiem wychowawczym, o ile spełniają kryteria dochodowe.

URLOP OPIEKUŃCZY

Urlop opiekuńczy to forma zwolnienia od pracy, która umożliwia pracownikom opiekę nad członkami rodziny lub osobami zamieszkującymi w tym samym gospodarstwie domowym, które wymagają opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 173[1])

Cel urlopu opiekuńczego: Urlop przysługuje w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia członkowi rodziny (synowi, córce, matce, ojcu lub małżonkowi) pracownika lub osobie zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych.

Wymiar urlopu opiekuńczego: Pracownikowi przysługuje prawo do urlopu opiekuńczego w wymiarze 5 dni w ciągu roku kalendarzowego, które można wykorzystać w całości lub w częściach. Niewykorzystany urlop opiekuńczy przepada i nie przenosi się na kolejny rok. Urlopu udziela się w dni, które są dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy.

Wynagrodzenie za urlop opiekuńczy: Urlop opiekuńczy jest urlopem bezpłatnym.

Potrzebujesz porady i pomocy – skontaktuj się z nami!

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

OPIEKA NA DZIECKO CZYLI ZWOLNIENIE Z PRACY W ZWIĄZKU Z WYCHOWANIEM DZIECKA

To zwolnienie potocznie nazywane jest opieką na dziecko i przysługuje na opiekę nad zdrowym dzieckiem do ukończenia przez nie 14 lat i nie wymaga uzasadniania wniosku składanego pracodawcy.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 188)

Komu przysługuje: Opieka na dziecko przysługuje rodzicom dziecka, które nie ukończyło 14 lat. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka pracują, z uprawnień może skorzystać jedno z nich. Dopuszczalny jest podział zwolnienia, tak aby każdemu z rodziców przysługiwał jeden dzień.

Wymiar zwolnienia: Niezależnie od liczby dzieci w wieku do 14 lat, pracownikowi przysługuje 2 dni lub 16 godzin zwolnienia w roku kalendarzowym. Z tego zwolnienia można skorzystać w dniach lub w godzinach. Wymiar zwolnienia w godzinach dla pracownika zatrudnionego na niepełny etat ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, zaokrąglając niepełną godzinę w górę do pełnej godziny.

Wynagrodzenie: Za czas zwolnienia od pracy, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, które naliczane jest z uwzględnieniem składników stałych i zmiennych w wysokości należnej w miesiącu wykorzystywania zwolnienia.

URLOP BEZPŁATNY

Urlop bezpłatny to okresowe zawieszenie obowiązków pracownika i pracodawcy, udzielane na pisemny wniosek pracownika.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 174)

Wymiar urlopu bezpłatnego: Przepisy nie określają maksymalnej długości trwania urlopu bezpłatnego. Jeżeli urlop ma trwać dłużej niż 3 miesiące, pracodawca może zastrzec możliwość odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn.

Wniosek o urlop bezpłatny: Urlop bezpłatny jest udzielany wyłącznie na pisemny wniosek pracownika. Pracodawca nie może skierować pracownika na taki urlop bez jego zgody. Pracodawca może, ale nie musi, wyrazić zgodę na udzielenie urlopu bezpłatnego.

Wynagrodzenie: W czasie urlopu bezpłatnego pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia. Pracodawca nie opłaca za pracownika składek na ubezpieczenia społeczne. Okres urlopu bezpłatnego z reguły nie jest wliczany do okresów zatrudnienia, od których zależą uprawnienia pracownicze (wyjątkiem jest sytuacja, gdy urlop bezpłatny jest udzielany
za zgodą pracownika w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy).

URLOP NA POSZUKIWANIE PRACY I URLOP SZKOLENIOWY

Urlop na poszukiwanie pracy

Pracownikowi, któremu pracodawca wręczył wypowiedzenie umowy o pracę z zachowaniem co najmniej dwutygodniowego okresu wypowiedzenia, przysługuje urlop na poszukiwanie pracy.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 37)

Komu przysługuje: Urlop na poszukiwanie pracy przysługuje pracownikom zatrudnionym na umowę o pracę na czas określony i nieokreślony oraz na okres próbny wynoszący 3 miesiące. Warto pamiętać, że urlop na poszukiwanie pracy nie przysługuje pracownikom, którzy sami zwolnili się z pracy.

Wymiar urlopu na poszukiwanie pracy:

• 2 dni robocze w przypadku dwutygodniowego i miesięcznego okresu wypowiedzenia;
• 3 dni robocze, jeżeli okres wypowiedzenia wynosi trzy miesiące;
• 3 dni robocze przysługują również w przypadku skrócenia trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia z powodu upadłości lub likwidacji pracodawcy.Wynagrodzenie: Wynagrodzenie za urlop na poszukiwanie pracy oblicza się podobnie jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.

Szukasz pracy? Przejrzyj najlepsze ogłoszenia o pracę na Asistwork!

Urlop szkoleniowy

Urlop szkoleniowy przysługuje pracownikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, którzy podnoszą swoje kwalifikacje zawodowe za zgodą lub z inicjatywy pracodawcy.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 103)

Wymiar urlopu szkoleniowego:

• 6 dni przysługuje pracownikom, którzy przystępują do egzaminów eksternistycznych, maturalnych lub potwierdzających kwalifikacje zawodowe;
• 21 dni przysługuje pracownikom w ostatnim roku studiów na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

ZWOLNIENIE Z PRACY Z POWODU DZIAŁANIA SIŁY WYŻSZEJ

Pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej. W doktrynie prawa siła wyższa rozumiana jest jako zjawisko o charakterze nadzwyczajnym, któremu nie można zapobiec normalnymi środkami oraz za które osoba zobowiązana nie ponosi odpowiedzialności.

Podstawa prawna: Kodeks pracy (art. 148[1])

Kiedy przysługuje: Zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej przysługuje w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli niezbędna jest natychmiastowa obecność pracownika.

Wymiar zwolnienia z powodu siły wyższej: Pracownikowi przysługuje zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej w wymiarze 2 dni lub 16 godzin w roku kalendarzowym.

Wynagrodzenie: Za czas takiego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do 50% wynagrodzenia, obliczanego jak wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy.

ZWOLNIENIE Z PRACY W ZWIĄZKU Z ODDAWANIEM KRWI

Krwiodawcom przysługuje zwolnienie od pracy za oddanie krwi. Dobrą praktyką jest konsultowanie terminu oddania krwi z pracodawcą, aby nie zakłócać pracy w dniach największego obłożenia.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 roku o publicznej służbie krwi (art. 9); Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 roku w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (§ 12).

Wymiar dni wolnych: Honorowemu dawcy krwi przysługują 2 dni wolne od pracy, w dniu oddania krwi i w dniu następnym. Zwolnienie obejmuje również czas na okresowe badania lekarskie, jeśli nie mogą być one wykonane w dniu wolnym od pracy.

Wymagania do uzyskania wolnego: Zwolnienie od pracy musi być odpowiednio udokumentowane zaświadczeniem wydanym przez stację krwiodawstwa, które należy przekazać pracodawcy. Zaświadczenie to potwierdza oddanie krwi i wskazuje czas nieobecności. W przypadku, gdy stan zdrowia pracownika nie pozwala na oddanie krwi, stacja krwiodawstwa również wystawia zaświadczenie usprawiedliwiające absencję. Nieobecność pracownika z powodu oddawania krwi powinna być traktowana jako usprawiedliwiona płatna nieobecność.

Wynagrodzenie: Za czas zwolnienia od pracy w związku z oddawaniem krwi, pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Wynagrodzenie to jest ustalane tak, jak za czas urlopu, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym pracownik oddał krew.

ZWOLNIENIE Z PRACY NA CZAS UCZESTNICTWA W AKCJACH RATUNKOWYCH

Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika od pracy, jeśli ten jest członkiem ochotniczych służb ratowniczych, na czas niezbędny na akcje ratownicze, wypoczynek po nich oraz szkoleń.

Komu przysługuje: Zwolnienie z pracy na czas uczestnictwa w akcjach ratowniczych przysługuje Strażakom z Ochotniczej Straży Pożarnej (OSP), Ratownikom Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (GOPR) oraz Członkom ochotniczej drużyny ratowniczej działającej w brzegowej stacji ratowniczej Morskiej Służby Poszukiwania
i Ratownictwa “Służba SAR”.

Kiedy przysługuje: Zwolnienie od pracy przysługuje pracownikom będącym członkami ochotniczych służb ratowniczych, na czas niezbędny do uczestniczenia w akcjach ratowniczych oraz na czas wypoczynku po akcji. W niektórych przypadkach, zwolnienie od pracy przysługuje także w celu odbycia odpowiednich szkoleń. Czas potrzebny na wypoczynek po akcji ustala osoba kierująca akcją ratowniczą.

Wynagrodzenie: Czas nieobecności w pracy traktowany jest jako usprawiedliwiona niepłatna nieobecność. Za czas zwolnienia od pracy, pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny, wypłacany przez gminę, który ma rekompensować utracone wynagrodzenie.

ZWOLNIENIE Z PRACY W ZWIĄZKU Z WEZWANIEM PRACOWNIKA PRZED URZĄD, SĄD LUB POLICJĘ

Pracodawca ma obowiązek zwolnić pracownika od pracy, jeśli ten otrzyma wezwanie organu administracji rządowej, sądu, prokuratury, policji, samorządu terytorialnego lub organu prowadzącego postępowanie w sprawach o wykroczenia.

Kiedy przysługuje: Pracodawca musi zwolnić pracownika na czas niezbędny do stawienia się na wezwanie. Obejmuje to czas na samą rozprawę oraz dojazd do i z sądu. Zwolnienie przysługuje niezależnie od tego, czy pracownik został wezwany w charakterze strony, świadka, pełnomocnika, interwenta w postępowaniu cywilnym, czy biegłego.

Wynagrodzenie: Nieobecność pracownika w związku z wezwaniem jest usprawiedliwiona. Za czas zwolnienia od pracy na wezwanie do sądu lub prokuratury, pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia. Świadek może ubiegać się o zwrot kosztów podróży, noclegu oraz utraconych zarobków związanych ze stawiennictwem w sądzie.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

Włączamy się w Międzynarodową Kampanię  poświęconą zlikwidowaniu przemocy ze względu na płeć („16 dni akcji przeciwko przemocy ze względu na płeć”). Dni pomiędzy 25 listopada (Międzynarodowym Dniem Przeciw Przemocy Wobec Kobiet), a 10 grudnia (Międzynarodowym Dniem Praw Człowieka) są symboliczne. Mają na celu wskazanie na związek pomiędzy przemocą wobec kobiet a naruszaniem praw człowieka.

Dziewczęta i kobiety codziennie potrzebują Twojego wsparcia, by sprostać wyzwaniom związanym z naruszaniem ich praw. Podczas kampanii chcemy zwrócić uwagę na przemoc ekonomiczną, która dotyka kobiety. Zwracamy uwagę na ten problem ze względu na to, jak mało się o nim mówi.

Dowiedz się więcej na ten temat korzystając z bezpłatnych porad prawnych
i obywatelskich w Mieście Katowice

Zapisy przyjmowane są:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu
• elektronicznie poprzez stronę: https://zapisy-np.ms.gov.pl/
• osobiście w UM, ul. Młyńska 4: poniedziałek – środa: 7.30 – 15.30, czwartek: 7.30 – 17.00, piątek: 7.30 – 14.00.

“KUPISZ, JEŚLI POZWOLĘ” – OGRANICZENIA FINANSOWE

PRZYKŁADY PRZEMOCY EKONOMICZNEJ W RELACJI

• Wydzielanie środków i skrupulatne kontrolowanie wydatków
• Uniemożliwianie/ograniczanie dostępu do rodzinnych środków finansowych np. konta bankowego
• Zmuszanie do składania fałszywych zeznań podatkowych
• Ograniczanie możliwości podjęcia pracy zarobkowej
• Zmuszanie do podpisywania zobowiązań finansowych np. pożyczka, kredyt
• Zmuszanie partnera/kę o proszenie się o pieniądze
• Odmawianie prawa posiadania własnych środków finansowych na własne wydatki
• Zabieranie wynagrodzenia, dostępu do konta, kart bankowych
• Zmuszanie do pracy w firmie rodzinnej bez otrzymywania wynagrodzenia
• Zakaz wykonywania pracy zawodowej
• Niszczenie rzeczy osobistych
• Ukrywanie informacji o sytuacji finansowej rodziny
• Kontrolowanie dostępu do opieki zdrowotnej
• Zakazywanie lub utrudnianie dostępu do edukacji
• Wyłączenie z podejmowania decyzji finansowych
• Uchylanie się od płacenia alimentów

Mówi się o tej formie przemocy – przeźroczysty problem. Dlaczego? Ponieważ na wierzchu nie widać ran, podbitego oka tak jak w przypadku przemocy fizycznej. Problem jest dużo bardziej ukryty, często niewidoczny.

Przemoc ekonomiczna jest formą przemocy psychicznej, to nadużycia ekonomiczne, których celem jest utrzymanie dominacji i kontrola partnera.

“ZACISKANIE PASA ZAMIAST PIĘŚCI”, CZYLI… ZADŁUŻANIE

Piszę w sprawie mojej siostry – chciałabym jej pomóc. Rok temu moja siostra odkryła, że jej mąż ma do spłacenia wiele pożyczek (40 łącznie) – znalazła pełne worki upomnień, ponagleń i różnych tego typu karteluszek. Doszło do tego, że komornik chciał zająć dom.

 

Rodzina zmobilizowała się i częściowo spłaciła długi. Szwagier obiecywał, że nigdy więcej tego nie zrobi. Niestety już dwa miesiące później zaciągnął nowe pożyczki ( chwilówki) nie przyznając się do tego.

 

Jakiś miesiąc temu siostra przypadkiem znalazła nowe upomnienia. 6 czy 8 następnych pożyczek. Szwagier wykrada jej pieniądze z domu, pożycza u znajomych i do niczego się nie przyznaje. Oskarża dzieci (już dorosłe) o to, że to one lub ich przyjaciele wykradają pieniądze, a swoja żonę wyzywa od wariatek. Siostra jest strzępkiem nerwów i ciągle kombinuje skąd wziąć pieniądze na spłatę długów.

CELOWE UZALEŻNIENIE OD DRUGIEJ OSOBY

Sprawca lub sprawczyni przemocy ekonomicznej często uzależnia od siebie drugą osobę, zaniżając jej poczucie własnej wartości mówiąc, że jest bezwartościowa, że sobie sama nie poradzi, że nie jest w stanie sama się utrzymać.

Z przemocą ekonomiczną mamy do czynienia w związku również wtedy, kiedy partner/ka wykorzystuje pieniądze jako kartę przetargową, uzależnia przekazanie środków na potrzeby drugiej osoby i prowadzenie domu od spełnienia jego/jej warunków, szantażem zmuszając do posłuszeństwa.

Celowe uzależnienie finansowe, wydzielanie, kontrolowanie, nadmierne krytykowanie wydatków, to przejaw przemocy. Niestety wciąż wiele osób, które doświadczają agresywnych, upokarzających zachowań w tym obszarze, nie wie, że ma prawo i może zwrócić się o pomoc.

Do tej pory przemoc ekonomiczna w polskim prawie w ogóle nie istniała. Zmieniła to tegoroczna nowelizacja Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. 

POTRZEBUJESZ POMOCY? 

Zapraszamy do naszych punktów w Mieście KATOWICE:

1. Punkt Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, ul. Oblatów 24, pn-pt: 16.00 – 20.00
2. Punkt Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, ul. Dębowa 16, pn-pt: 16.00 – 20.00
3. Punkt Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, ul. Warszawska 42, pn-pt: 16.00 – 20.00
4. Punkt Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego, ul. Krakowska 138, pn-pt: 16.00 – 20.00
5. Punkt Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego, ul. Łętowskiego 6a, pn-pt: 16.00 – 20.00
6. Punkt Nieodpłatnego Poradnictwa Obywatelskiego, ul. Wojewódzka 23, pn-pt 16:00-20:00.

“NIE BĘDĘ PŁACIĆ” – UCHYLANIE SIĘ OD PŁACENIA ALIMENTÓW

Najczęstszą formą przemocy ekonomicznej jest niepłacenie alimentów. Niealimentacja jest przestępstwem polegającym na uchylaniu się przez sprawcę od ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Około miliona dzieci w Polsce nie otrzymuje alimentów ani od drugiego rodzica ani z Funduszu Alimentacyjnego. O zapewnienie dzieciom godnych warunków życia muszą dbać samodzielni rodzice – w niemal 97% są to samotne matki.

W Polsce niepłacenie alimentów jest przestępstwem, za które grozi kara:

• grzywny
• ograniczenia wolności
• pozbawienia wolności

Ściganie przestępstwa niealimentacji następuje na wniosek: pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ PRAWNĄ

PRAWNICY, DORADCY OBYWATELSCY ORAZ MEDIATORZY ZE STOWARZYSZENIA „DOGMA” SĄ DO PAŃSTWA DYSPOZYCJI W PUNKTACH NIEODPŁATNEJ POMOCY PRAWNEJ I NIEODPŁATNEGO PORADNICTWA OBYWATELSKIEGO

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka POWIAT KATOWICE

MOŻESZ TEŻ SKORZYSTAĆ Z DYŻURU DLA OSÓB MAJĄCYCH PROBLEM Z PRZEMOCĄ EKONOMICZNĄ

tel. 79 88 69 599

Według badań prowadzonych przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej opublikowanych w 2022 roku osoby w wieku 60 lat i więcej stanowią ponad ¼ naszego społeczeństwa. Liczba ta stale wzrasta. Skłania to rządzących do dostosowania prowadzonej polityki publicznej do potrzeb i oczekiwań osób starszych. Zachęcamy do zapoznania się z najważniejszymi informacjami prawnymi dotyczącymi funkcjonowania seniorów we współczesnych realiach naszego kraju.

Wiele osób pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego nadal prowadzi aktywne życie, podejmując pracę czy korzystając ze zdobyczy nowych technologii. Istotna jest dla nich również możliwość zoptymalizowania kosztów życia. Poniższe wskazówki pomogą osobom starszym w sprawnym odnalezieniu się wśród obowiązujących zasad oraz przywilejów, jakie przysługują seniorom.

KORZYŚCI FINANSOWE DLA SENIORÓW

Trudny czas wysokiej inflacji, rosnących opłat za prąd, gaz i ogrzewanie to problemy, które dotykają również emerytów. Dla nich ważne jest, aby móc skorzystać ze wszelkich dostępnych sposobów na ograniczenie kosztów opłat i życia. Niektóre rozwiązania dostępne są dla ogółu obywateli, inne zaś dotyczą wyłącznie seniorów. Z jakich świadczeń, dodatków i ulg mogą oni skorzystać w 2023 roku?

ŚWIADCZENIA I DODATKI

• Trzynasta emerytura – jest to ustawowy roczny dodatek dla wszystkich emerytów i rencistów – niezależny od wysokości ich podstawowego świadczenia. Trzynasta emerytura wypłacana jest w wysokości najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca danego roku. ZUS dokonuje wypłaty wszystkim uprawnionym, nie ma potrzeby składania wniosku. Najniższa emerytura, czyli również 13 emerytura po marcowej waloryzacji wyniesie 1588,44 zł brutto, czyli maksymalnie 1445,48 zł netto.

• Czternasta emerytura – w przypadku czternastej emerytury obowiązuje kryterium dochodowe. Pełną kwotę – w wysokości emerytury minimalnej obowiązującej w danym roku kalendarzowym – otrzymują osoby, których emerytura nie przekracza ustalonego progu dochodowego. Pozostali emeryci i renciści otrzymują 14 emeryturę pomniejszoną zgodnie z zasadą złotówka za złotówkę lub nie dostają jej wcale. Dodatek do emerytury zostanie wypłacony seniorom pod koniec sierpnia i wrześniu 2023 r. Wypłata 14 emerytury nie wymaga złożenia wniosku. Najniższa emerytura, czyli również maksymalna wysokość 14 emerytury po uwzględnieniu marcowej waloryzacji wyniesie 1588,44 zł brutto, czyli 1445,48 zł netto.

• Emerytura honorowa dla 100-latków – seniorzy, którzy ukończyli sto lat, mają prawo do comiesięcznego świadczenia honorowego tzw. emerytury honorowej. Przysługuje ono każdemu 100-latkowi niezależnie od przysługującej emerytury lub jej braku. Wysokość emerytury honorowej od 1 marca 2023 r. wynosi 5540,25 zł brutto.

• Mama 4+ (dodatek do emerytury za wychowanie dzieci) – jest to rodzicielskie świadczenie uzupełniające czyli dodatek do emerytury za wychowanie dzieci i rezygnację z pracy lub jej niepodjęcie, który przyznawany jest od 2019 r. Świadczenie przewidziane jest dla rodziców, wbrew pozorom nie tylko dla matek, ponieważ mogą starać się o nie także ojcowie. Dodatek do emerytury Mama 4 plus przyznawany jest na wniosek i jego maksymalna wysokość równa się najniższej emeryturze. Od 1 marca 2023 roku świadczenie wynosi 1588,44 zł brutto.

• 500+ dla seniora – jest to świadczenie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Niezdolność do samodzielnej egzystencji musi zostać stwierdzona odpowiednim orzeczeniem, m.in. o całkowitej niezdolności do pracy, niezdolności do samodzielnej egzystencji. Świadczenie wypłacane jest co miesiąc. Trzeba jednak spełnić kilka warunków i złożyć wniosek. Z dodatku 500 plus dla seniora mogą korzystać osoby niepełnosprawne, niezdolne do samodzielnej egzystencji, powyżej 75 roku życia i pobierające zasiłek pielęgnacyjny. W przypadku tego świadczenia obowiązuje kryterium dochodowe. Świadczenie uzupełniające 500 plus przysługuje osobom, których emerytura, renta lub ewentualne inne dochody nie przekraczają kwoty 2157,80 zł brutto. Podany próg dochodowy obowiązuje od 1 marca 2023 r.

• 200+ dla seniora – jest to nowe świadczenie, wypłacane od 2022 r. dla seniorów strażaków ochotników i ratowników górskich. Dodatek jest dożywotni, bez względu na wysokość pobieranej emerytury. Świadczenie ratownicze wypłacane jest po złożeniu odpowiedniego wniosku do Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji co miesiąc do 15. dnia każdego miesiąca kalendarzowego. Od 1 marca 2023 dodatek ratowniczy wzrośnie do kwoty ok. 230 zł. O dodatek 200 plus mogą ubiegać się kobiety 60+ po 20 latach czynnej służby w OSP oraz mężczyźni 65+, którzy  przez co najmniej 25 lat brali czynny udział w działaniach ratowniczych lub akcjach ratowniczych OSP, oraz analogicznie kobiety i mężczyźni, którzy brali udział w działaniach ratowniczych podejmowanych w ramach ratownictwa górskiego.

• Dodatek i zasiłek pielęgnacyjny dla seniorów 75+ – dodatek pielęgnacyjny przysługuje seniorom w dwóch przypadkach: całkowitej niezdolności do pracy lub gdy kończymy 75 lat. Seniorzy, którzy ukończyli 75 lat, nie muszą składać wniosku, po osiągnięciu odpowiedniego wieku ZUS sam rozpoczyna wypłatę dodatku. Dodatek jest także wypłacany przez KRUS. Z kolei osoby całkowicie niezdolne do pracy i egzystencji otrzymują dodatek pielęgnacyjny na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS. Dodatek pielęgnacyjny każdego roku jest waloryzowany, od 1 marca 2023 r. dodatek wynosi 294,39 zł. Dodatek pielęgnacyjny dla seniora jest wypłacany przez ZUS, natomiast zasiłek pielęgnacyjny wypłaca gmina. Natomiast zasiłek pielęgnacyjny przysługuje m.in. osobom, które ukończyły 75 rok życia. Jest to świadczenie, które ma pomóc w częściowym pokryciu kosztów wynikających z konieczności zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Kwota zasiłku pielęgnacyjnego wynosi 215,84 zł miesięcznie. Wysokość zasiłku pielęgnacyjnego podlega weryfikacji co 3 lata, najbliższa weryfikacja będzie miała miejsce w 2024 r. Świadczenie wypłaca gmina. Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, jeśli pobierasz dodatek pielęgnacyjny.

• Dodatek gazowy – w 2023 r. gospodarstwa domowe o najniższych dochodach będą mogły ubiegać się o dodatek gazowy. W przypadku dodatku gazowego obowiązuje próg dochodowy taki sam jak dla dodatku osłonowego w 2022 r. –  2100 zł brutto w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego i 1500 zł brutto w przypadku wieloosobowego gospodarstwa domowego. Ile wyniesie dodatek gazowy? Jego wysokość będzie równa wysokości podatku VAT, który zapłacimy na gaz w 2023 r. W 2022 r. w związku z tarczą antyinflacyjną VAT na gaz został obniżony do zera, ale od 2023 r. podatek powraca w pierwotnej wysokości, czyli 23% Zwrot otrzymamy tylko na wniosek, który należy złożyć w gminie w terminie do 30 dni od otrzymania faktury za gaz. O zwrot możemy wystąpić po opłaceniu pierwszej faktury.

• Dodatek energetyczny – jeśli nasze główne źródło ciepła w domu stanowi energia elektryczna to od 1 grudnia 2022 do 1 lutego 2023 r. można było złożyć wniosek o dodatek energetyczny. Dodatek eklektyczny to 1000 zł dla gospodarstw domowych zużywającym do 5 MWh rocznie oraz 1500 zł dla zużywających więcej. Warunkiem przyznania jest posiadanie wpisu źródła ogrzewania do CEEB – tego obowiązku należało dopełnić do 11 sierpnia 2022 r. Wniosek o dodatek energetyczny składamy w swoim urzędzie gminy. Środki wypłacane są do 31 marca 2023 r. Uwaga, dodatek nie należy się właścicielom fotowoltaiki.

ULGI DLA SENIORÓW

• Zwrot podatku dla emerytów – jest to konsekwencja obniżenia stawek podatkowych z 17 na 12%, które wprowadziła reforma podatków tzw. Polski Ład. Obniżka została uwzględniona od lipca, ale seniorzy z emeryturami w wysokości powyżej 2500 zł brutto od stycznia do czerwca 2022 r. nadpłacili podatek, który zostanie im zwrócony w 2023 r. To jednorazowy zastrzyk gotówki, na który niektórzy emeryci mogą liczyć w drugiej połowie 2023 r.

• Emerytura bez podatku – dzięki podwyższeniu kwoty wolnej od podatku do wysokości 30 tys. zł świadczenia emerytalne do 2500 zł miesięcznie są zwolnione z podatku PIT. Tzw. emerytura bez podatku obowiązuje od 1 stycznia 2022 r. Mimo braku zmian w kwocie wolnej od podatku w nowym roku część emerytów od marca 2023 r. zacznie płacić podatek dochodowy.

• PIT-0 dla seniora – jest to ulga dla osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny – odpowiednio 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn i zdecydowały się kontynuować pracę zawodową. Warunkiem koniecznym do uzyskania zwolnienia jest kontynuowanie pracy zawodowej i rezygnacja z pobierania emerytury pomimo uprawnień. PIT-0 dla seniora dedykowany jest osobom, które:
  • pracują na etacie (np. umowa o pracę),
  • są zleceniobiorcami (umowa zlecenia),
  • są przedsiębiorcami (formy opodatkowania: skala podatkowa, podatek liniowy, ryczałt).

• Ulga na leki i bezpłatne leki dla seniorów – ulga na leki to element ulgi rehabilitacyjnej. Umożliwia odliczenie od podatku wydatków ponoszonych na leki zlecone przez lekarza specjalistę. Od podatku nie można odliczyć kosztów suplementów diety czy środków opatrunkowych. Ulga rehabilitacyjna przeznaczona jest wyłącznie dla osób, które mają status osoby niepełnosprawnej. Nie ma górnego pułapu wysokości ulgi. Jest naliczana od wydatków na leki, które przekroczyły w danym miesiącu 100 zł. Bezpłatne leki 75+ to darmowe leki refundowane dla najstarszych seniorów. Ulga obowiązuje już dzień po 75. urodzinach. W 2023 r. na liście leków 75+ znajdują się 2052 pozycje. Wykaz bezpłatnych leków dla seniorów aktualizowany jest nawet kilka razy w roku. Aby otrzymać leki za darmo, należy posiadać tzw. receptę „S” wystawioną przez uprawnionego do tego lekarza lub pielęgniarkę.

• Ulga na abonament RTV i zwolnienie z opłat dla seniorów – seniorzy 75+ są zwolnieni z opłaty za abonament RTV. Zwolnienie przysługuje od miesiąca następującego po ukończeniu 75 r.ż. Poczta polska ustala uprawnienie do zwolnienia na podstawie danych z rejestru PESEL, a najstarsi seniorzy nie muszą składać żadnego wniosku. Osoby 60+ mające prawo do emerytury, której wysokość nie przekracza połowy przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym, także są zwolnione z opłacania abonamentu radiowo-telewizyjnego. Aby uzyskać zwolnienie z abonamentu RTV odbiornik (radio, radio i telewizor, telewizor) musi być zarejestrowany na osobę uprawnioną do zwolnienia.

• Ulgi w komunikacji – o prawie emerytów do ulgowych przejazdów środkami komunikacji miejskiej decydują władze miejskie lub regionalne poszczególnych miast. Niekiedy seniorzy po ukończeniu określonego wieku podróżują komunikacją miejską za darmo. W pozostałych miastach oscyluje ona w granicach 50%.PKP Intercity oferuje ulgę „Bilet dla seniora” dla wszystkich, którzy ukończyli 60 lat. Ta 30% zniżka obowiązuje na przejazdy w komunikacji krajowej pociągami wszystkich kategorii spółki PKP IC w pierwszej i drugiej klasie. Aby potwierdzić uprawnienie do zniżki, wystarczy okazać konduktorowi dokument ze zdjęciem potwierdzający tożsamość i wiek, np. dowód osobisty. Dodatkowo 2 razy w roku osoby 60plus mają prawo do przejazdów w drugiej klasie pociągami osobowymi, ekspresowymi i pośpiesznymi z ulgą 37%. W czasie kontroli obok legitymacji emeryta-rencisty należy okazać także zaświadczenie wystawione przez uprawnioną do tego instytucję m.in. Polski Związek Emerytów, Rencistów i Inwalidów. Dokument ważny jest przez trzy lata. Koszt jego wydania to ok. 10 zł. Warto sprawdzać na stronach PKP: https://www.intercity.pl/pl/site/dla-pasazera/kup-bilet/przepisy-i-taryfy/ulgi/ulgi-ustawowe/informacje  o innych ulgach i zniżkach okresowych, w tym dla osób z niepełnosprawnością czy też dla ich współmałżonków. Koleje regionalne mogą stosować nieco odmienne zasady, zatem podróżując takimi pociągami warto zasięgnąć lokalnej informacji. 

• Ulgi na rozrywkę, sport, rekreację – emeryci są traktowani preferencyjnie w teatrach i muzeach oraz kinach. W zależności od placówki kulturalnej mogą liczyć oni na ok. 30–50% zniżki. Emeryci w Polsce mogą także liczyć na ulgowe bilety wstępu w większości galerii sztuki oraz w ogrodach botanicznych, zoologicznych i skansenach. Część placówek rozrywki i kultury oferuje tańsze bilety w określone dni lub w określonym czasie – warto sprawdzać. Ulgowe bilety przysługują emerytom chcącym uczestniczyć w imprezach sportowych. Na niektóre imprezy masowe seniorzy są wpuszczani za symboliczną opłatą lub nawet za darmo. W niektórych pensjonatach seniorzy otrzymują upusty dla wczasowiczów na emeryturze. Na największe upusty emeryci mogą liczyć szczególnie po sezonie urlopowym, kiedy właściciele pensjonatów kuszą seniorów atrakcyjnymi cenami. Również coraz więcej obiektów oferujących usługi rekreacyjne typu basen, siłownia, kręgielnia, zachęca osoby 60 plus do korzystania z nich, z wykorzystaniem ulgi cenowej i/lub oferując zajęcia dedykowane osobom 50+ lub 60+.

• Paszport – emeryci oraz ich małżonkowie pozostający na ich wyłącznym utrzymaniu oraz osoby przebywające w domach pomocy społecznej lub w zakładach opiekuńczych mają prawo do 50% ulgi w opłacie za wydanie paszportu. Z kolei osoby po ukończeniu 70 lat są zwolnione z tych opłat w ogóle.

Zapraszamy do zapoznania się z poradnikiem dotyczącym świadczeń, dodatków i ulg finansowych:

OGÓLNOPOLSKA KARTA SENIORA

Osoby 60+ mogą wyrobić Ogólnopolską Kartę Seniora, która jest wydawana w ramach programu Stowarzyszenia MANKO. Jest to dokument, który upoważnia do zniżek na terenie całej Polski. Aktualnie Ogólnopolską Kartę Seniora honoruje 3000 punktów. Zniżka dla seniora jest najczęściej udzielana w: sanatoriach, uzdrowiskach, przychodniach oraz instytucjach kultury. Coraz więcej miast wprowadza lokalne Karty Seniora, uprawniające do wielu zniżek
w instytucjach kultury, sztuki, rekreacji, a także w wybranych firmach.

EMERYTURA PO ZMARŁYM

Trudno przygotować się na ten moment, ale warto wiedzieć, że po śmierci emeryta rodzina może ubiegać się o wypłacenie ostatniej emerytury w postaci tzw. świadczenia niezrealizowanego, pod warunkiem, że pieniądze nie zostały wcześniej wypłacone. Wypłata świadczenia niezrealizowanego dotyczy jedynie świadczenia podstawowego – na przykład emerytury lub renty – a nie dotyczy na przykład trzynastej emerytury. Wypłata środków następuje tylko na wniosek rodziny, który należy złożyć w ZUS.

Zachęcamy do kontaktu z naszymi prawnikami i doradcami, aby poznać możliwe rozwiązania swoich trudności.
PRAWNICY, DORADCY OBYWATELSCY ORAZ MEDIATORZY ZE STOWARZYSZENIA „DOGMA” SĄ DO PAŃSTWA DYSPOZYCJI W PUNKTACH NIEODPŁATNEJ POMOCY PRAWNEJ I NIEODPŁATNEGO PORADNICTWA OBYWATELSKIEGO

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH

PRACA NA EMERYTURZE

Emerytura nie musi oznaczać końca kariery zawodowej. Wielu seniorów pomimo osiągnięcia wieku emerytalnego podejmuje pracę. W ciągu ostatnich kilku lat liczba pracujących emerytów wzrosła o około  30%. W województwie śląskim zamieszkuje 15,2 % pracujących emerytów. Częstokroć „świeżo upieczeni” emeryci zastanawiają się czy podczas pobierania świadczenia emerytalnego mogą podjąć pracę zarobkową i jakie konsekwencje z tym się wiążą, wszak słyszeli, że podjęcie pracy wiąże się z utratą części emerytury wypłacanej z ZUS. Z jednej strony nie chcieliby utracić dochodu z emerytury, z drugiej zaś zdrowie pozwala im na podjęcie pracy, może nie w pełnym wymiarze ale na część etatu, by wypełnić sobie czas i jednocześnie dorobić do często niskiego świadczenia emerytalnego. Czy to możliwe?

Emeryt, który już osiągnął powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat – kobieta i 65 lat – mężczyzna może dorabiać BEZ ŻADNYCH LIMITÓW i nie martwić się tym, że ZUS zawiesi lub zmniejszy kwotę wypłacanych mu świadczeń.

Bez ograniczeń mogą również dorabiać niektórzy renciści. Chodzi o osoby, które pobierają renty dla inwalidów wojennych, inwalidów wojskowych, których niezdolność do pracy związana jest ze służbą wojskową. Ten przywilej dotyczy również rent rodzinnych przysługujących po uprawnionych do tych świadczeń. Jeżeli osoba pobiera rentę rodzinną, która jest kwotowo korzystniejsza od ustalonej emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego – również może zarobkować bez ograniczeń.

Kto powinien mieć na uwadze wysokość swoich dochodów osiąganych z tytułu podjęcia pracy?

Osoby, które przeszły na emeryturę wcześniejszą oraz osoby na rencie. W ich przypadku obowiązują bowiem limity kwot jakie mogą zarobić bez ryzyka obniżenia czy wręcz zawieszenia świadczenia emerytalnego.  

Zgodnie z ustawą z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wysokość przysługującej emerytury lub renty może ulec zmniejszeniu lub prawo do tych świadczeń zawieszeniu w przypadku osiągania przez świadczeniobiorcę przychodu wpływającego na uprawnienia emerytalno-rentowe powyżej określonej kwoty progowej.

Oznacza to, że limity zarobków wiążą się z wysokością przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, która ogłaszana jest za kwartał kalendarzowy przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Warto pamiętać, że kwota limitu, o którym mowa powyżej zmienia się co kwartał a emeryt lub rencista pracujący na wcześniejszej emeryturze lub rencie musi te limity śledzić by uniknąć ich przekroczenia.

Zawieszenie renty lub emerytury

Renta/emerytura ulega zmniejszeniu w razie osiągania przychodu brutto w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Natomiast w razie osiągania przychodu brutto w kwocie wyższej niż 130% ww. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy oraz renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, ulega zawieszeniu.

Od 1 czerwca 2023 roku limity zmieniają się i będą wyższe niż w poprzednim kwartale. Zarobki do 4987 zł brutto miesięcznie w czerwcu, lipcu i sierpniu 2023 roku nie wpłyną na zmniejszenie emerytury/renty. To o ponad 270 zł więcej niż w poprzednim kwartale.

130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za I kwartał 2023 r. wynosi 9261,60 zł – przychody powyżej tej kwoty będą oznaczać zawieszenie emerytury/renty Wyjątek od tej zasady stanowią ci emeryci, którym ZUS podwyższył wyliczoną emeryturę do kwoty świadczenia minimalnego, czyli do 1588,44 zł brutto. Wówczas, jeżeli przychód z tytułu pracy przekroczy wysokość kwoty podwyższenia do minimalnej emerytury to, emerytura będzie wypłacana w niższej kwocie, a więc bez dopłaty do minimum.

ZUS może zawiesić lub zmniejszyć świadczenie także wtedy, gdy uprawniony:

• osiąga przychód z dodatkowej pracy i jest wyłączony z obowiązku ubezpieczeń społecznych, ponieważ pobiera emeryturę lub rentę;
• wykonuje dodatkową pracę, od której nie trzeba opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, bo opłaca już składki na te ubezpieczenia z innego tytułu.

W przypadku renty socjalnej stosowane są obecnie te same reguły, co do renty z tytułu niezdolności do pracy, które są bardziej korzystne. Dla wielu osób oznacza to możliwość osiągania dodatkowych przychodów i pobierania renty socjalnej w pełnej lub zmniejszonej wysokości – bez zawieszania prawa do wypłaty przez ZUS. Istotna zmiana dotyczy też sposobu rozliczenia tej renty. Od tego roku osoba dorabiająca do renty socjalnej będzie przez nas rozliczana po upływie roku kalendarzowego – rocznie lub miesięcznie w zależności od tego, co jest dla niej korzystniejsze.

Kontynuowanie pracy to dobry sposób nie tylko na osiąganie większych dochodów, ale również na podwyższenie wysokości emerytury. Przepisy stanowią, że emeryt, który pracuje, a od jego umowy odprowadzane są składki na ubezpieczenie społeczne ma prawo do przeliczenia swojego świadczenia z uwzględnieniem dodatkowych składek.

Zapraszamy do zapoznania się z poradnikiem dotyczącym pracy na emeryturze:

SENIOR BEZPIECZNY W INTERNECIE

Seniorzy coraz chętniej korzystają z możliwości, jakie daje internet. Warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę, by robić to w sposób bezpieczny.

Wskazówki dotyczące bezpieczeństwa w sieci

• W komputerze koniecznie zainstalować program antywirusowy.
• Dokonując zakupów i płatności, poruszać się tylko po zaszyfrowanych stronach, które na początku adresu mają kłódkę i literki „https”, a nie „http”.
• Nie korzystać z niezabezpieczonych sieci (bez hasła).
• Nie pobierać zawartości z nieznanych źródeł, bo w plikach czyhać mogą niebezpieczne trojany i wirusy.

Jak stworzyć bezpieczne hasło?

• Bezpieczne hasło powinno zawierać co najmniej 10 znaków oraz być mieszaniną małych i wielkich liter, liczb oraz znaków specjalnych tj. ? / ! %.
• Nie należy podawać nikomu swojego hasła. E-mail proszący o ujawnienie tych danych – to próba wyłudzenia!

Bezpieczny e-mail, czyli na co zwrócić uwagę?

• Nie klikać w linki ani nie pobierać załącznika z e-maila od nieznanego nadawcy. Pod linkiem może skrywać się program powodujący szkody na komputerze.
• Należy ignorować prośby o zmianę hasła, podanie wrażliwych danych, czy zawarcie umów. Poważni kontrahenci nie będą żądać takich informacji za pośrednictwem e-maila.

Bezpieczeństwo w mediach społecznościowych to:

• Bezpieczeństwo danych osobowych – Oszczędnie dzielić się podawanymi informacjami, nie ujawniać wrażliwych danych.
• Rozpoznawanie fałszywych profili – Nie ufać osobom poznanym w Internecie. Nie przyjmować obcych osób do grona znajomych.
• Odpowiedzialność za publikowanie postów – Opublikowane posty i komentarze nie są anonimowe. Wulgaryzmy i „czarny PR” w przestrzeni internetowej nie są bezkarne. Podczas zamieszczania zdjęć obowiązuje prawo do ochrony wizerunku.

BEZPIECZNY SENIOR KONSUMENT

Trudne do zrozumienia umowy, mała czcionka, nagabywanie przez akwizytora, oferowanie seniorom usług, z których nigdy nie będą korzystać – to główne problemy, z którymi zgłaszają się do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów osoby starsze. Podpowiadamy, jak ochronić się przed nieuczciwymi praktykami handlowymi, na co zwracać uwagę. Oto sześć zasad bezpiecznego seniora konsumenta:

1. Nie kupuj bez namysłu – “Tylko w tych naczyniach ugotujesz obiad 3 razy szybciej” – zanim kupisz, zweryfikuj informacje. Skonsultuj zakup z rodziną, poproś o wyszukanie parametrów oferowanych produktów w internecie. Do UOKiK docierają skargi na wprowadzanie w błąd co do cen oferowanych towarów – produkty nie są warte swojej ceny i nie mają reklamowanych właściwości.
2. Nie wierz w darmowe prezenty – „Dla każdej osoby atrakcyjny upominek” – uważaj, ponieważ może się okazać, że aby go dostać, będziesz musiał kupić kosztowny produkt, a darmowa wycieczka do miejsca kultu religijnego może być połączona z kilkugodzinną sprzedażą naczyń do gotowania.
3. Nie daj sobie wmówić, że nie ma prawa – „Nie może pan/pani odstąpić od umowy” – sprzedawca, który tak twierdzi, łamie twoje prawa konsumenckie. Umowa zawarta w domu czy na pokazie to szczególny rodzaj transakcji – w takiej sytuacji masz więcej praw. Pamiętaj: możesz odstąpić od umowy, ale masz na to 14 dni od otrzymania produktu. Wyślij towar na własny koszt za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Oświadczenie o odstąpieniu od umowy nadaj najlepiej osobnym listem, a produkt wyślij w oddzielnej paczce. Formularz odstąpienia od umowy pobierz ze strony: www.prawakonsumenta.uokik.gov.pl.
4. Bądź uważny, nie daj się manipulacji – „Proszę odstąpić od umowy za tydzień, bo będzie już pani, która jest upoważniona do odbioru” – gdy zastosujesz się do takiej instrukcji, może się okazać, że przekroczysz termin na odstąpienie od umowy. Pamiętaj: zawsze zweryfikuj zapewnienia sprzedawcy. Masz 14 dni na rezygnację z zakupów.
5. Nie ulegaj namowom – „Tylko dziś ten sprzęt jest w wyjątkowej cenie” – pamiętaj, sprzedawcy wykorzystują wiele sztuczek, które mają skłonić cię do kupna produktu, nawet jeżeli go nie potrzebujesz. Jeżeli produkt jest dostępny dziś, będzie w ofercie również jutro. Daj sobie czas na przemyślenie decyzji i skontaktuj się ze sprzedawcą następnego dnia, jeżeli rzeczywiście chcesz kupić dany produkt.
6. Pamiętaj, nie jesteś sam – Skontaktuj się z rzecznikiem konsumentów lub oddziałem Federacji Konsumentów w swoim miejscu zamieszkania, jeżeli nie wiesz, jak napisać reklamację lub odstąpienie od umowy. Poradę uzyskasz także: telefoniczne pod numerem: 801440220 (opłata zgodna z cennikiem operatora) w godz. 08:00- 18:00 od poniedziałku do piątku lub e-mailowo pod adresem: porady@dlakonsumentow.plt.gov.pl). Zdarza się, że osoby starsze, nie mają świadomości, że zawierają umowę z przedsiębiorcą zarejestrowanym w innym kraju. W takich przypadkach bezpłatnie pomaga Europejskie Centrum Konsumenckie, należące do ECC-Net tel. 225560118, info@konsument.gov.pl

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ PRAWNĄ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 
• osobiście – w urzędzie Miasta Katowice

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz problem, czujesz się bezradny, nie wiesz od czego zacząć? Masz pytania, wątpliwości?
Obawiasz się o swoje prawa?

Do dyspozycji seniorów jest nasza infolinia: 798869559. Po prostu zadzwoń!