Twoja praca, Twoje prawa (Katowice)

TWOJA PRACA – TWOJE PRAWA

Prawo pracy zmienia się, ponieważ zmienia się również rynek pracy, sposób wykonywania obowiązków i oczekiwania pracowników. 2026 rok przynosi ważne zmiany, które mogą mieć bezpośredni wpływ na Twoją sytuację zawodową. Niektóre z nich dotyczą sposobu obliczania stażu pracy. Inne zwiększają przejrzystość wynagrodzeń już na etapie rekrutacji. Wprowadzane są również rozwiązania wzmacniające ochronę osób wykonujących pracę i ułatwiające egzekwowanie przepisów prawa pracy.

Wiedza o prawie pracy pomaga świadomie korzystać ze swoich praw i reagować, gdy są one naruszane. Nie musisz znać całego Kodeksu pracy. Nie musisz być prawnikiem ani specjalistą od kadr. Warto jednak wiedzieć, jakie masz podstawowe prawa, gdzie szukać informacji i jak reagować, kiedy coś budzi Twoje wątpliwości.

SPRAWDŹ. ZAPYTAJ. ZAREAGUJ.

NOWE ZASADY STAŻU PRACY

NAJWAŻNIEJSZA ZMIANA

Nowe zasady liczenia stażu pracy to jedna z najważniejszych zmian dla pracowników.

Od 2026 roku przy ustalaniu stażu pracy mogą być uwzględniane nie tylko okresy zatrudnienia na umowie o pracę, ale także określone okresy wcześniejszej aktywności zawodowej, m.in.:

• prowadzenia działalności gospodarczej,
• wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia,
• wykonywania umowy o świadczenie usług,
• wykonywania umowy agencyjnej,
• określonych okresów pracy zarobkowej za granicą,
• innych okresów wskazanych w przepisach.

Nowe zasady mają znaczenie m.in. dla uprawnień zależnych od stażu pracy.

Ważne!

Nowe przepisy dotyczą stażu pracy, a nie stażu emerytalnego. Nie oznacza to automatycznej zmiany zasad ustalania prawa do emerytury ani wysokości emerytury.

OD KIEDY NOWE ZASADY STAŻU DOTYCZĄ CIEBIE?

Terminy zależą od rodzaju pracodawcy.

• Od 1 stycznia 2026 r.

Nowe zasady stosuje się w sektorze finansów publicznych.

• Od 1 maja 2026 r.

Nowe zasady stosuje się również u pozostałych pracodawców, czyli m.in. w sektorze prywatnym.

Co to oznacza dla pracownika?

Jeżeli wcześniej pracowałeś np. na umowie zlecenia albo prowadziłeś działalność gospodarczą, warto sprawdzić, czy okresy te powinny zostać uwzględnione w Twoim stażu.

W wielu przypadkach pracownik powinien przedstawić pracodawcy dokumenty potwierdzające odpowiednie okresy.

STAŻ PRACY MOŻE OZNACZAĆ WIĘCEJ URLOPU

Staż pracy może wpływać na różne uprawnienia pracownicze.

W szczególności może mieć znaczenie dla:

• wymiaru urlopu wypoczynkowego,
• dodatków stażowych,
• nagród jubileuszowych,
• innych świadczeń uzależnionych od stażu.

Przykład

Pracownik przez kilka lat pracował na umowie zlecenia, a następnie rozpoczął pracę na etacie. Po spełnieniu warunków określonych w przepisach odpowiednie wcześniejsze okresy mogą zostać uwzględnione przy ustalaniu jego stażu pracy. Warto więc sprawdzić swoją historię zawodową.

ZMIANY W PROCESIE REKRUTACJI

JAWNOŚĆ WYNAGRODZEŃ W REKRUTACJI

Od 24 grudnia 2025 r. obowiązują przepisy zwiększające przejrzystość wynagrodzeń podczas rekrutacji.

Pracodawca powinien przekazać kandydatowi informację o proponowanym wynagrodzeniu.

Może to być:

• konkretna kwota,
• przedział wynagrodzenia,
• albo odpowiednia informacja wynikająca z obowiązujących u pracodawcy zasad wynagradzania.

Informacja powinna zostać przekazana odpowiednio wcześnie, aby kandydat mógł świadomie podjąć decyzję i – jeśli jest to możliwe – negocjować warunki.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeżeli szukasz pracy, nie musisz rozpoczynać rozmowy całkowicie „w ciemno”.

Masz prawo znać przewidywany poziom wynagrodzenia zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie pracy.

REKRUTACJA POWINNA BYĆ RÓWNA

Nowe przepisy wzmacniają również zasadę równego traktowania kandydatów. Ogłoszenia i proces rekrutacji powinny być formułowane w sposób niedyskryminujący. Pracodawca powinien unikać wymagań, które nie mają uzasadnienia w charakterze pracy i prowadzą do nierównego traktowania kandydatów.

Pamiętaj:

Oceniane powinny być przede wszystkim Twoje kwalifikacje, doświadczenie i możliwość wykonywania danej pracy.

WYNAGRODZENIE I NADGODZINY

WYNAGRODZENIE – ILE POWINIENEŚ OTRZYMAĆ?

Od 1 stycznia 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi:

4 806 zł brutto miesięcznie

Dla określonych umów cywilnoprawnych obowiązuje również minimalna stawka godzinowa:

31,40 zł brutto za godzinę

Są to wartości obowiązujące w 2026 roku. Brutto oznacza kwotę przed odliczeniem podatków i składek.

Kwota, która trafia na konto pracownika, jest niższa.

NADGODZINY TO NIE „DARMOWY CZAS”

Jeżeli pracujesz ponad obowiązujące normy czasu pracy, może powstać praca w godzinach nadliczbowych.

Za pracę nadliczbową pracownikowi przysługuje wynagrodzenie wraz z odpowiednim dodatkiem albo – w przypadkach określonych prawem – czas wolny.

Warto zapisywać:

• godziny rozpoczęcia pracy,
• godziny zakończenia pracy,
• dodatkowe godziny,
• dni pracy,
• polecenia wykonywania pracy poza ustalonym czasem.

Dokumentacja może być pomocna w przypadku sporu z pracodawcą.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA BEZPŁATNE PORADY:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

URLOP I PRAWO DO ODPOCZYNKU

URLOP WYPOCZYNKOWY – TO TWOJE PRAWO

Urlop wypoczynkowy jest prawem pracownika. Podstawowy wymiar urlopu wynosi:

20 dni

– jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat,

26 dni

– jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Do okresu, od którego zależy wymiar urlopu, mogą być zaliczane określone okresy nauki i inne okresy wskazane w przepisach.

W 2026 roku szczególnie ważne jest sprawdzenie, czy wcześniejsze okresy zlecenia lub działalności gospodarczej mogą zwiększyć Twój staż pracy.

PRAWO DO ODPOCZYNKU

Pracownik ma prawo do odpowiedniego odpoczynku. W szczególności przepisy przewidują minimalne okresy odpoczynku dobowego i tygodniowego. Dlatego stała dostępność dla pracodawcy po godzinach pracy nie powinna być traktowana jako coś oczywistego. Praca to nie 24 godziny na dobę. Warto znać zasady dotyczące czasu pracy i kontaktu poza godzinami pracy obowiązującymi na Twoim stanowisku.

PRACA ZDALNA

Praca zdalna jest uregulowana w Kodeksie pracy. Jeżeli pracujesz zdalnie, obowiązują Cię określone zasady dotyczące m.in.:

• organizacji pracy,
• kontroli wykonywania pracy,
• bezpieczeństwa i higieny pracy,
• ochrony danych,
• kosztów związanych z pracą zdalną.

Praca z domu nie oznacza, że pracownik traci swoje prawa. Pracownik zdalny nadal jest pracownikiem.

MOBBING

RÓWNE TRAKTOWANIE I ZAKAZ DYSKRYMINACJI

W pracy nie powinieneś być dyskryminowany m.in. ze względu na:

• płeć,
• wiek,
• niepełnosprawność,
• rasę,
• religię,
• narodowość,
• przekonania polityczne,
• przynależność związkową,
• pochodzenie etniczne,
• orientację seksualną,
• zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony,
• zatrudnienie w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy.

Pracodawca powinien stosować obiektywne i sprawiedliwe kryteria.

MOBBING – NIE MUSISZ SIĘ NA NIEGO GODZIĆ

Jeżeli podejrzewasz, że doświadczasz mobbingu:

1. zapisuj konkretne zdarzenia,
2. zachowuj wiadomości i dokumenty,
3. zanotuj daty i świadków,
4. sprawdź procedury obowiązujące w zakładzie pracy,
5. rozważ konsultację z prawnikiem, związkiem zawodowym lub Państwową Inspekcją Pracy.

NOWA DEFINICJA MOBBINGU – bardzo ważna zmiana od 5 listopada 2026 r.

Tutaj trzeba zwrócić uwagę na datę. Nowe przepisy antymobbingowe zostały uchwalone i ogłoszone w 2026 r., ale zaczną obowiązywać 5 listopada 2026 r. Nowa definicja koncentruje się na pojęciu: uporczywego nękania pracownika. Nie będzie już konieczne wykazywanie wszystkich elementów wymaganych przez dotychczasową definicję, w szczególności określonych skutków psychicznych czy zaniżonej oceny przydatności zawodowej.

Nowe przepisy wskazują, że zachowania mobbingowe mogą być:

• fizyczne,
• werbalne,
• pozawerbalne,

i mogą pochodzić nie tylko od przełożonego, lecz także np. od współpracownika, podwładnego lub grupy osób.

Co może być przykładem mobbingu?

Ustawa wskazuje m.in.:

• upokarzanie,
• uwłaczanie,
• zastraszanie,
• nieuzasadnioną krytykę,
• ośmieszanie,
• utrudnianie wykonywania obowiązków,
• izolowanie pracownika lub eliminowanie go z zespołu.

Pracodawca będzie miał większy obowiązek zapobiegania mobbingowi

Zmiana nie dotyczy tylko samej definicji. Pracodawca będzie zobowiązany do systematycznego przeciwdziałania mobbingowi poprzez:

PREWENCJĘ → WYKRYWANIE → REAGOWANIE I NAPRAWIANIE SKUTKÓW.

Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 osób będą musieli określić odpowiednie reguły, procedury i częstotliwość działań antymobbingowych, jeżeli nie wynikają one już z układu zbiorowego lub regulaminu pracy. Na dostosowanie regulacji wewnętrznych pracodawcy będą mieli czas do 5 maja 2027 r.

WIĘKSZA OCHRONA I WYŻSZE ZADOŚĆUCZYNIENIE

Nowelizacja zmienia również zasady dotyczące odpowiedzialności za mobbing i dyskryminację. W przypadku mobbingu minimalna wysokość zadośćuczynienia została podniesiona do sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zmiany obejmują również przepisy dotyczące dyskryminacji. Wprowadzono m.in. pojęcia dyskryminacji przez skojarzenie oraz dyskryminacji przez założenie.

NOWE UPRAWNIENIA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY (PIP)

8 lipca 2026 r. weszła w życie reforma Państwowej Inspekcji Pracy. Jej szczególnie ważnym elementem jest walka z sytuacjami, w których praca faktycznie wykonywana jest w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, ale formalnie została „opakowana” w umowę cywilnoprawną, np. zlecenie lub B2B.

Co może zrobić PIP?

W określonych przypadkach inspektor może wydać polecenie usunięcia naruszenia. Jeżeli zostanie stwierdzone, że sposób wykonywania pracy spełnia przesłanki stosunku pracy, a nieprawidłowość nie zostanie usunięta, okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Od takiej decyzji przysługuje droga odwoławcza do sądu pracy.

Bardzo ważne!

Reforma nie oznacza, że każda umowa B2B czy każda umowa zlecenia może zostać automatycznie zamieniona na umowę o pracę. Nie zmieniła się sama definicja stosunku pracy. PIP otrzymała natomiast skuteczniejsze narzędzia do reagowania wtedy, gdy rzeczywisty sposób wykonywania pracy wskazuje na stosunek pracy.

Dodatkowe możliwości PIP

Reforma zwiększa również możliwości analityczne i dostęp do danych, m.in. poprzez współpracę z innymi instytucjami. Ma to ułatwić typowanie podmiotów, w których istnieje większe ryzyko naruszeń prawa pracy.

Dla pracownika oznacza to wzmocnienie ochrony przed obchodzeniem przepisów prawa pracy poprzez niewłaściwe stosowanie umów cywilnoprawnych.

Co te zmiany oznaczają dla pracownika?

Wszystkie te reformy mają wspólny mianownik: pracownik ma mieć większą wiedzę, większą przejrzystość i skuteczniejsze narzędzia ochrony swoich praw.

NOWE UPRAWNIENIA PAŃSTWOWEJ INSPEKCJI PRACY (PIP)

W 2026 roku warto sprawdzić:

• STAŻ PRACY
  Czy uwzględniono Twoje wcześniejsze zlecenia, działalność gospodarczą i inne okresy objęte nowymi przepisami?
• WYNAGRODZENIE
  Czy podczas rekrutacji otrzymałeś informację o proponowanym wynagrodzeniu?
• FORMA ZATRUDNIENIA
  Czy sposób, w jaki faktycznie wykonujesz pracę, odpowiada rodzajowi umowy, którą zawarłeś?
• MOBBING
  Czy w Twoim miejscu pracy istnieją procedury przeciwdziałania mobbingowi i czy wiesz, gdzie zgłosić problem?
• DYSKRYMINACJA
  Czy jesteś traktowany na równych zasadach i według obiektywnych kryteriów?

Najważniejsze daty – 2026

ZASADY ŚWIADOMEGO PRACOWNIKA

1. Czytaj umowę przed podpisaniem.
2. Pytaj, jeśli czegoś nie rozumiesz.
3. Kontroluj swoje wynagrodzenie.
4. Sprawdzaj liczbę przepracowanych godzin.
5. Korzystaj z urlopu.
6. Dokumentuj sytuacje, które mogą naruszać Twoje prawa.
7. Sprawdź swój staż pracy po zmianach w 2026 roku.
8. Podczas rekrutacji zwracaj uwagę na informacje o wynagrodzeniu.
9. Nie akceptuj dyskryminacji ani przemocy w miejscu pracy.
10. Jeżeli masz problem – szukaj pomocy.

ZADZWOŃ I UMÓW SIĘ NA DARMOWĄ PORADĘ:

• telefonicznie pod nr tel. 32 259-37-36 w godzinach pracy urzędu lub
• elektronicznie poprzez stronę https://zapisy-np.ms.gov.pl/ 

Strona internetowa Stowarzyszenia DOGMA – Zakładka KATOWICE

Masz pytania, potrzebujesz porady? Zadzwoń i umów się!

 PROFIL STOWARZYSZENIA DOGMA NA FACEBOOKU
– POST Z INFORMACJAMI NA TEMAT ZAPISÓW DO PUNKTÓW PORADNICZYCH